Πέμπτη, 7 Μαρτίου 2019

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΙΝΙΚΟΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ


            ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ

ΠΡΟΣ
Τον Υπουργό Δικαιοσύνης, κ. Μιχάλη Καλογήρου

Λεωφ. Μεσογείων 96

Τηλ.: 210 7767 417-8

Fax: 210 7767 468

-----------------------


ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ


Με το παρόν υπόμνημά της η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων, μια κινηματική συλλογικότητα που ασχολείται εδώ και 13 χρόνια συστηματικά με τα θέματα των φυλακών και των κρατουμένων, εκθέτει προς το Υπουργείο σας  τις προτάσεις και τις παρατηρήσεις της για την κατάσταση στις φυλακές και εν γένει για το ποινικο-σωφρονιστικό σύστημα, ευελπιστώντας ότι θα τις λάβετε υπόψη σας και θα κάνετε ό,τι είναι δυνατόν για να επιλυθούν τα υπάρχοντα προβλήματα, με στόχο πάντα τη λιγότερη φυλακή, τη βελτίωση των συνθηκών κράτησης των εγκλείστων και τελικά την επανένταξή τους.

                                                                             Αθήνα, 27 Φεβρουαρίου 2019

********

ΘΑΝΑΤΟΙ ΣΕ ΦΥΛΑΚΕΣ ΚΑΙ ΚΡΑΤΗΤΗΡΙΑ


Η Πρωτοβουλία μετά τις επισκέψεις της σε φυλακές και τις συζητήσεις με κρατούμενους έχει επανειλημμένα καταγγείλει τις άθλιες συνθήκες που επικρατούν στις ελληνικές φυλακές, τις ελλείψεις σε γιατρούς ειδικοτήτων, σε υποδομές, φάρμακα και περίθαλψη, αλλά και την εγκληματική αδιαφορία ορισμένων σωφρονιστικών υπαλλήλων και εργαζομένων στις διοικήσεις των φυλακών. Τον Ιανουάριο 2018, σε συνάντηση με τον γενικό γραμματέα αντεγκληματικής πολιτικής κ. Ευτύχη Φυτράκη, η Πρωτοβουλία κατέθεσε υπόμνημα με τις θέσεις της πάνω στον Σωφρονιστικό Κώδικα και τα πορίσματα από όλες τις επισκέψεις της σε ελληνικές φυλακές. Μετά από εκτενή συζήτηση έλαβε τη διαβεβαίωση ότι το υπουργείο εργάζεται με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών και την αντιμετώπιση των προβλημάτων στις φυλακές. Όπως όμως δείχνει  ο μακρύς κατάλογος με τις αυτοκτονίες και τους θανάτους από «παθολογικά» αίτια  που συνέβησαν το 2018 στις φυλακές και τα κρατητήρια ότι αυτοί οι θάνατοι δεν είναι καθόλου τυχαίοι. Η συνθήκη αυτής καθαυτής της φυλακής που λειτουργεί απλώς σαν αποθήκη ανθρώπων σε συνδυασμό με το κατ’ ευφημισμό σωφρονιστικό σύστημα και τις απαράδεκτα υψηλές ποινές οδηγούν τους κρατούμενους στην αυτοχειρία και τον θάνατο. Και αυτή η μακριά σειρά του θανάτου συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό και το 2019.



Για το 2018 με αρχές 2019, έχουμε πληροφορίες ενδεικτικά για 27 θανάτους:



2018 Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού: το διάστημα Ιούνιος– Οκτώβριος 2018 υπήρξαν 3 αυτοκτονίες, σύμφωνα με τη διεύθυνση.

29 Ιανουαρίου 2018 Νοσοκομείο Φυλακών Κορυδαλλού: δίνει τέλος στη ζωή του ένας οροθετικός κρατούμενος 31 ετών μέσα στο κελί του, λίγο πριν αποφυλακιστεί.

2 Φεβρουαρίου 2018 Φυλακές Λάρισας: νεκρός στο κελί του βρέθηκε ο 26χρονος κρατούμενος Σώζος Μαλτέζος Πέθανε από πρόβλημα στα δόντια (!)  2 ημέρες πριν από το προγραμματισμένο ραντεβού του με τον γναθοχειρουργό.

5 Φεβρουαρίου 2018 Φυλακές Αλικαρνασσού Κρήτης: αυτοκτονεί ένας 33χρονος κρατούμενος.

11 Φεβρουαρίου 2018 ΑΤ Τρικάλων: αυτοκτονεί κρατούμενος ο οποίος βρισκόταν στα κρατητήρια του Α.Τ. Τρικάλων, κόβοντας την καρωτίδα του με την αλυσίδα του ρολογιού του.

16 Φεβρουαρίου 2018 Α.Τ. Κισσάμου Χανίων: αυτοκτονεί κρατούμενος στο κρατητήριο  - κρεμάστηκε με την κουβέρτα του.

24 Μαΐου 2018 Φυλακές Κομοτηνής: μετά την αποτυχημένη προσπάθειά του να αποδράσει, ένας αλλοδαπός κρατούμενος αποπειράται να απαγχονιστεί.

18 Ιουνίου 2018 Φυλακές Κέρκυρας: ο κρατούμενος στις φυλακές Κερκύρας Φ.Κ., ομογενής από το Καζακστάν,  βρέθηκε απαγχονισμένος στο κελί του, αφήνοντας ένα σημείωμα με τις λέξεις «δεν αντέχω άλλο».

24 Ιουνίου 2018 Φυλακές Κορυδαλλού: κρεμασμένος βρέθηκε στο κελί του 65χρονος κρατούμενος.

3 Σεπτεμβρίου 2018 Α.Τ. Πεντέλης: η 21χρονη κρατούμενη Δ.Λ. βρέθηκε απαγχονισμένη μέσα στο κρατητήριο, καθώς, σύμφωνα με την Αστυνομία,  «κρεμάστηκε» με τα κορδόνια των παπουτσιών  της.

5 Σεπτεμβρίου 2018 Α.Τ. Ομόνοιας: προσάγεται άντρας 47 ετών με την κατηγορία της αντίστασης κατά της αρχής. Λίγες ώρες μετά τη σύλληψή του, ένιωσε αδιαθεσία. Ο κρατούμενος διακομίστηκε στο νοσοκομείο ΕΛΠΙΣ όπου και διαπιστώθηκε ο θάνατός του. Το πώς, το γιατί και το πότε ακριβώς πέθανε δεν το έχουμε μάθει ακόμα.

8 Σεπτεμβρίου 2018 Φυλακές Αγυιάς Χανιών: υπόδικος κρατούμενος 35 χρονών, βουλγαρικής καταγωγής, βρέθηκε απαγχονισμένος με αυτοσχέδιο κορδόνι στο πειθαρχείο της φυλακής.

10 Οκτωβρίου 2018 Φυλακές Τριπόλεως: 79χρονος κρατούμενος βρέθηκε απαγχονισμένος στο κελί του.

24 Νοεμβρίου 2018 Φυλακές Τρικάλων: νεκρός βρέθηκε ο 33χρονος I.V. αλβανικής καταγωγής, κρατούμενος στην πτέρυγα Γ2 των φυλακών Τρικάλων. Η αιτία του θανάτου του, άγνωστη μέχρι στιγμής.

2 Δεκεμβρίου 2018 Ρόδος: 32χρονος κρατούμενος κατά τη μεταγωγή του στη Ρόδο για να δικαστεί αφήνει την τελευταία του πνοή στο πλοίο που τον μετέφερε. Η αιτία του θανάτου του, άγνωστη.

6 Δεκεμβρίου 2018 Φυλακές Λάρισας: κρατούμενος στις φυλακές Λάρισας, ο Ν.Δ. 25 χρονών, έβαλε τέλος στη ζωή του.

25 Δεκεμβρίου 2018 Φυλακές Κορυδαλλού: βρέθηκε νεκρός ο Ν.Λ. 27 χρονών, κρατούμενος στο πειθαρχείο της Δ’ πτέρυγας των φυλακών Κορυδαλλού. Η  αιτία του θανάτου του άγνωστη μέχρι στιγμής.

26 Δεκεμβρίου 2018 Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού: αυτοκτονεί κρατούμενος του ψυχιατρικού τμήματος των αντρικών φυλακών Κορυδαλλού, ο οποίος κρεμάστηκε με τη ζώνη του, ενώ σε λίγες ημέρες αναμενόταν η αποφυλάκισή του.

14 Ιανουαρίου 2019 Φυλακές Κορυδαλλού: δολοφονείται στην Ε’ πτέρυγα των φυλακών Κορυδαλλού από συγκρατούμενό του  ο Αρμπέρ Μπάκο.

18 Ιανουαρίου 2019 Φυλακές Κορυδαλλού: ένας 65χρονος προσωρινά κρατούμενος εντοπίστηκε νεκρός στο κελί του.

27 Ιανουαρίου 2019 Φυλακές Κορυδαλλού: ένας 33χρόνος κρατούμενος αλβανικής καταγωγής βρέθηκε νεκρός στο κελί του στην Ε' πτέρυγα.

8 Φεβρουαρίου 2019 ΑΤ Ομόνοιας: Ο 34χρονος μετανάστης Εμπουκά  Μαμανσουμπέκ προσάγεται για εξακρίβωση στοιχείων στο ΑΤ, όπου βρίσκει το θάνατο κάτω από αδιευκρίνιστες  συνθήκες.

11 Φεβρουαρίου 2019 Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού: απαγχονισμένος βρέθηκε στο κελί του 60χρονος κρατούμενος από την Τουρκία.

12 Φεβρουαρίου 2019 Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού: νεκρός βρίσκεται στο μπάνιο των φυλακών ο 47χρονος Θεόφιλος Σεχίδης. Η αιτία του θανάτου άγνωστη μέχρι στιγμής.

Φεβρουάριος 2019 Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού: καρκινοπαθής κρατούμενος αφήνει την τελευταία του πνοή στο ψυχιατρείο.



ΕΛΕΓΧΟΣ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΩΝ

·      Πάγια θέση της Πρωτοβουλίας είναι η ανάγκη για μια ουσιαστική, τολμηρή επανεξέταση της ποινικο-σωφρονιστικής/αντεγκληματικής πολιτικής, πόσω μάλλον υπό τις παρούσες συνθήκες που η φτώχεια, η τοξικοεξάρτηση και η μετανάστευση φαίνεται να αποτελούν  προνομιακά πεδία για την επίδειξη ιδιαίτερης αυστηρότητας από την πλευρά δικαστών και εισαγγελέων, οι οποίοι λόγω της «ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης» βρίσκονται στο απυρόβλητο και δεν λογοδοτούν, με αποτέλεσμα σήμερα να έχουμε σε όλη την Ευρώπη τις περισσότερες ποινές ισοβίων!

·      Είναι ιδιαίτερα σημαντικό  να εφαρμόζονται οι  διατάξεις που αφορούν τους εναλλακτικούς τρόπους έκτισης της ποινής, όπως η εργασία σε δήμους, ιδρύματα κλπ.,  αλλά και μέτρα όπως η ημιελεύθερη διαβίωση, ο κατ’ οίκον περιορισμός, η συμμετοχή σε κλειστά ή ανοιχτά προγράμματα απεξάρτησης κ.ά., με προσαρμογή των νόμων όπου αυτό απαιτείται (π.χ. ο χρόνος εργασίας σε δήμο δεν μπορεί να είναι πολλαπλάσιος αυτού της ποινής, εφόσον ο εργαζόμενος δεν πληρώνεται και δεν δύναται να καλύψει τα έξοδά του).  Είναι επίσης επιβεβλημένο να παροτρύνονται οι εμπλεκόμενοι φορείς για άμεση και απρόσκοπτη συνεργασία.

ΧΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΟΙΝΕΣ-ΠΟΙΝΙΚΟ ΜΗΤΡΩΟ
·       Η επιβολή χρηματικής ποινής  παράλληλα με τον εγκλεισμό στη φυλακή αποτελεί μια κατάφορα εκδικητική πράξη καταδικάζοντας  με διπλή ποινή τον κατηγορούμενο.


Η εθνική νομοθεσία προβλέπει πως οι δικαστές έχουν το δικαίωμα, και το εφαρμόζουν σχεδόν απαρέγκλιτα, να επιβάλλουν και χρηματικές ποινές πέρα από τις ποινές κάθειρξης για το ίδιο παράπτωμα. Η επιβολή χρηματική ποινής έρχεται να αποτελειώσει τον κρατούμενο, ο οποίος ύστερα από την έκτιση της ποινής του στα σύγχρονα κολαστήρια των ελληνικών φυλακών έρχεται αντιμέτωπος με ένα δυσθεώρητο, συχνά, οικονομικό χρέος, πολλών χιλιάδων ευρώ προς το ελληνικό κράτος που έρχεται να προστεθεί και στην παντελή απουσία δομών και πόρων για την κοινωνική επανένταξη των αποφυλακισθέντων.  Η σύλληψη και μόνο ενός τέτοιου σαδιστικού μέτρου, το οποίο, είναι αλήθεια, αριθμεί πολλά χρόνια εφαρμογής, αποκαλύπτει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο πως αυτοί που σχεδιάζουν, νομοθετούν και υλοποιούν τέτοιες πολιτικές δεν τρέφουν καμία αυταπάτη για το τι είναι οι φυλακές. Με την επιβολή της χρηματικής ποινής η τιμωρητικότητα και εκδικητικότητα του κράτους ακολουθεί τη συντριπτική πλειονότητα των αποφυλακισθέντων για πολλά ακόμη χρόνια. 


Η χρηματική ποινή, η οποία σημειωτέων προσαυξάνεται κατά 110% με την αποφυλάκιση,  στέκεται ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι των πρώην κρατουμένων. Οι αποφυλακισθέντες αφού έχουν ήδη «πληρώσει» με τη στέρηση της ελευθερίας τους αλλά και την προσβολή της προσωπικότητας και της αξιοπρέπειάς τους με τις συνθήκες διαβίωσης στις ελληνικές φυλακές πρέπει πλέον να βρουν χρήματα να πληρώσουν ξανά για το αδίκημα για το οποίο καταδικάσθηκαν. Οι πρώην κρατούμενοι, οι οποίοι είναι στην πλειονότητά τους άποροι και άνεργοι, έχουν να αντιμετωπίσουν ξανά δικαστήρια για τις χρηματικές τους ποινές, ενώ ταυτόχρονα εμποδίζονται να ανοίξουν δική τους επιχείρηση εφόσον ως οφειλέτες του δημοσίου δεν μπορούν να βγάλουν φορολογική ενημερότητα, αλλά και να βρουν δουλειά ως μισθωτοί. Οι χρηματικές ποινές που επιβάλλονται αφειδώς από τα δικαστήρια δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με σωφρονισμό και επ’ ουδενί  βοηθούν στην επανένταξη. Οι εν λόγω ποινές λόγω αδυναμίας αποπληρωμής τους ως επί το πλείστον οδηγούν τους ανθρώπους στην εξαθλίωση και τελικά εκ νέου στη φυλακή. Προτείνεται η ολοκληρωτική κατάργηση των χρηματικών ποινών, οι οποίες έχουν σαφώς  εκδικητικό χαρακτήρα, ώστε να σταματήσει ο φαύλος κύκλος φυλακή-αποφυλάκιση-φυλακή.


Η αναγραφή των ποινών στο ποινικό μητρώο γενικής χρήσης των αποφυλακισθέντων αποτελεί, εκτός από τον διαρκή στιγματισμό,  σοβαρό εμπόδιο στην εύρεση εργασίας, με αποτέλεσμα την αδυναμία επανένταξης και την ανακύκλωση της παραβατικότητας. Προτείνεται η διαγραφή των ποινών μέχρι 10 χρόνια από το ποινικό μητρώο γενικής χρήσης.

ΠΡΟΦΥΛΑΚΙΣΕΙΣ

·      Επανεξέταση των αθρόων προφυλακίσεων. Αλλαγή του νόμου, ώστε να περιορίζονται οι περιπτώσεις και τα αδικήματα για τα οποία επιβάλλεται προφυλάκιση. Προτείνεται να θεσμοθετηθεί λίστα αναμονής, ώστε να μην υπερβαίνει ο πληθυσμός των κρατουμένων τις υπάρχουσες θέσεις. Σε κάθε περίπτωση, το ανώτατο όριο προφυλάκισης να μην υπερβαίνει τους 6 μήνες.


ΑΔΕΙΕΣ ΤΑΚΤΙΚΕΣ & ΕΚΤΑΚΤΕΣ

·      Άμεση εγκατάλειψη της συνήθους πρακτικής εκ μέρους του συμβουλίου της φυλακής της απόρριψης των αιτημάτων για χορήγηση άδειας σε κρατούμενους που πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις, και μάλιστα με ανεπαρκή αιτιολόγηση (μαντεψιά ότι δεν θα κάνει καλή χρήση ο κρατούμενος).   Ειδικότερα όσον αφορά τη χορήγηση της πρώτης άδειας σπάνια δίνεται όπως ορίζει ο νόμος, αντίθετα η απόρριψή της φαίνεται να αποτελεί «εθιμικό δίκαιο» των συμβουλίων των φυλακών.  Η απόρριψη των αδειών, εκτός του ότι έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην ψυχολογία του κρατούμενου, αποτελεί και τροχοπέδη για τη μεταγωγή του  στις αγροτικές φυλακές και κατ΄επέκταση και στην αποσυμφόρηση των φυλακών.

·      Τήρηση  του νόμου όσον αφορά τη διάρκεια της άδειας και τα οδοιπορικά, και όχι με βάση την αυθαίρετη ή εκδικητική κρίση των συμβουλίων ή του επόπτη-εισαγγελέα, όπως παρατηρείται σε κάποιες φυλακές.

·      Χορήγηση άδειας σε αλλοδαπούς, ανεξάρτητα από την απουσία συγγενικών τους προσώπων στην Ελλάδα, καθώς η απουσία αυτή δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμο λόγο απόρριψης, κατά παράβαση του άρθ. 54 παρ. 4  του ισχύοντος Σωφρονιστικού Κώδικα.


ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΕΣ ΠΟΙΝΕΣ

·      Άμεση διαγραφή από τους φακέλους των κρατουμένων όλων των πειθαρχικών ποινών που έχουν επιβληθεί.

·      Επανεξέταση και του ισχύοντος αλλά και του υπό ψήφιση σωφρονιστικού κώδικα καθώς και του εσωτερικού κανονισμού των φυλακών.

·      Κατάργηση πειθαρχικών ποινών για αυτοτραυματισμούς.

·      Κατάργηση πειθαρχικών ποινών που στερούν από τους τοξικοεξαρτημένους το δικαίωμά τους στη θεραπεία.

·      Υποχρέωση των κοινωνικών λειτουργών και ψυχολόγων –και έλεγχος αυτών- να παρέχουν τις υπηρεσίες που προβλέπει ο νομοθέτης και να πάψουν να λειτουργούν βάσει υποδείξεων  του εκάστοτε επόπτη-εισαγγελέα ή διευθυντή. Θα πρέπει να γίνει συνείδηση πως οφείλουν να υπερασπίζονται τους κρατούμενους και όχι να συνεισφέρουν στην τιμωρητικότητα, είτε φοβούμενοι για τη θέση τους είτε λόγω «φόρτου εργασίας».


ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΝΗΛΙΚΩΝ

·      Κατάργηση των φυλακών ανηλίκων και αντικατάστασή τους με ανοιχτές εξωϊδρυματικές δομές. Υπάρχει  ανάγκη να εφαρμοστούν διεξοδικότερα τα εκ του νόμου προβλεπόμενα αναμορφωτικά μέτρα για ανηλίκους, μέτρα που λειτουργούν εναλλακτικά στον εγκλεισμό, όπως είναι τα μέτρα επιμέλειας, η κοινωφελής εργασία, η επανορθωτική δικαιοσύνη και η ένταξη σε προγράμματα εκπαίδευσης και ψυχο-κοινωνικής υποστήριξης σύμφωνα με τις εκθέσεις και τα πορίσματα του Συνηγόρου του Παιδιού για τις φυλακές ανηλίκων.

·      Ανάπτυξη κοινωνικής πολιτικής εκ μέρους της Πολιτείας με στόχο την εξάλειψη της περιθωριοποίησης και του αποκλεισμού, με την ένταξη των παιδιών Ρομά και αλλοδαπών στο εκπαιδευτικό σύστημα, καθώς και  ενημέρωση των πολιτών, με τη δημιουργία κοινωνικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων αλλά και με κάθε άλλο πρόσφορο μέσο.

ΜΩΡΟΜΑΝΕΣ

·         Στις Φυλακές Ελεώνα Θηβών αυτή τη στιγμή κρατούνται 18 ανήλικα παιδιά μαζί με τις μητέρες τους. Βρέφη και παιδιά καλούνται να υποστούν τις συνέπειες τους εγκλεισμού. Αυτά τα παιδιά μεγαλώνουν πίσω από τα κάγκελα. Κι εδώ υπάρχει το παράδοξο τα παιδιά που μπαίνουν φυλακή να είναι οι μοναδικές περιπτώσεις ανθρώπων που βρίσκονται εκεί χωρίς ποινή. Η κράτηση ανηλίκων χωρίς να έχουν διαπράξει κανένα αδίκημα είναι τελείως απαράδεκτη και απάνθρωπη.  Ο ν. 4356/2105 άρθρ. 20 ο οποίος υποτίθεται ότι θα έδινε τη δυνατότητα να αποφυλακιστούν γυναίκες με ανήλικα παιδιά ως 8 ετών, δυστυχώς αποδείχτηκε αναποτελεσματικός. Εφόσον λοιπόν οι προϋποθέσεις του νόμου είναι τόσο περιοριστικές ώστε να μην έχει αποφυλακιστεί  σχεδόν καμία γυναίκα, ο νόμος θα πρέπει να αλλάξει και να νομοθετηθούν εναλλακτικοί τρόποι έκτισης της ποινής για τις μωρομάνες. Η μεταφορά των παιδιών σε παιδικό σταθμό και το παιδικό επισκεπτήριο είναι ένα θετικό βήμα,  στην ουσία όμως τα παιδιά δεν παύουν να ζουν έγκλειστα πίσω από τα κάγκελα. Προτείνονται εναλλακτικοί τρόποι έκτισης της ποινής, όπως η  δημιουργία ανοιχτών δομών για τις μωρομάνες εντός του ιστού της πόλης, που δεν θα θυμίζουν σε τίποτα φυλακή, όπου οι κηδεμόνες των ανηλίκων θα έχουν το κλειδί του διαμερίσματος και θα μπορούν να συνοδεύουν τα παιδιά τους στο σχολείο, το γιατρό ή σε άλλες δραστηριότητες. Η Ισπανία έχει εφαρμόσει αυτό το σύστημα με μεγάλη επιτυχία από το 2008. Το έχουν εφαρμόσει επίσης η Ολλανδία και η Σουηδία.


ΧΡΗΣΤΕΣ /ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΕΞΑΡΤΗΤΗΣ

·      Υφ’ όρον απόλυση των χρηστών ουσιών ούτως ώστε να μπορούν να ενταχθούν σε πρόγραμμα εκτός φυλακής και έτσι να διευκολύνεται η ταχύτερη απεξάρτησή τους και συνακόλουθα η επανένταξή τους.

·      Να καθιερωθεί πλήρες πρόγραμμα απεξάρτησης του ΚΕΘΕΑ για τους οροθετικούς κρατούμενους.

·      Να δημιουργηθούν μονάδες απεξάρτησης (ΚΕΘΕΑ, 18 ΑΝΩ, ΟΚΑΝΑ) σε όλα τα σωφρονιστικά καταστήματα.


ΜΕΤΑΓΩΓΕΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ

·      Συχνά οι κρατούμενοι επιλέγουν να απέχουν από τα  δικαστικά συμβούλια που κρίνουν υποθέσεις τους προκειμένου να αποφύγουν το μαρτύριο της μεταγωγής. Το μαρτύριο της μεταγωγής επίσης το υφίστανται οι κρατούμενοι όταν μετάγονται και σε νοσοκομείο για ιατρικούς λόγους. Μεταφέρονται –και πολλές φορές παραμένουν- δεμένοι πισθάγκωνα με χειροπέδες, καθισμένοι στα σιδερένια παγκάκια,  με αποτέλεσμα μετά από πολύωρη μεταγωγή να βγαίνουν με μώλωπες και λερωμένοι πολλές φορές από τον εμετό τους.  Προτείνεται  α) να πάψει η επιβολή αυτού του απάνθρωπου τρόπου μεταγωγής που αφενός δεν διασφαλίζει τη σωματική ακεραιότητα του ατόμου και αφετέρου θίγει την αξιοπρέπειά του, άμεσα για όσους δεν  χαρακτηρίζονται ύποπτοι φυγής. Και σε κάθε περίπτωση  για τις έγκυες κρατούμενες,  β) να αντικατασταθούν οι κλούβες με λεωφορεία και να προστεθούν ζώνες ασφαλείας, γ) σε περίπτωση που αιτιολογημένα ο κρατούμενος θεωρείται επικίνδυνος, η δέσμευση να γίνεται με τα χέρια μπροστά.

·      Ανάγκη ταχύτερης προώθησης και εξέτασης των αιτημάτων μεταγωγής, όταν ο κρατούμενος κινδυνεύει, όταν υπάρχουν σοβαροί οικογενειακοί λόγοι (π.χ. θάνατος συγγενικού προσώπου, βλ. φυλακές Λάρισας και Τρικάλων) ή έχουν να κάνουν με θέματα σπουδών ή τοξικοεξάρτησης (έλλειψη προγραμμάτων απεξάρτησης στη συγκεκριμένη φυλακή).


ΕΡΓΑΣΙΑ

·      Όλοι σχεδόν οι κρατούμενοι αιτούνται εργασία, προκειμένου να αντιμετωπίσουν το μεγάλο μαρτύριο της απραξίας αλλά και να επωφεληθούν από τον   ευεργετικό υπολογισμό της ποινής μέσω της αναγνώρισης ημερομισθίων. Σε κάποιες φυλακές διαπιστώνεται σοβαρό πρόβλημα στην ικανοποίηση αυτού του αιτήματος, γεγονός που, μεταξύ άλλων, δεν βοηθάει στην αποσυμφόρηση των φυλακών.

·      Να περιλαμβάνεται η διερμηνεία που προσφέρουν πολλοί αλλοδαποί κρατούμενοι στα αναγνωρισμένα ημερομίσθια,  καθώς επίσης και οι νέες μορφές εργασίας, όπως π.χ. η βοήθεια σε ασθενείς κρατούμενους (βλ. Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού), ή η βοήθεια σε μωρομάνες ή η αξιοποίηση εξειδικευμένων επαγγελματικών ή  άλλων προσόντων.


ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ

·      Είναι άμεση η ανάγκη για λειτουργία  Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας σε κάθε φυλακή.

·      Θα πρέπει οι σπουδαστές κρατούμενοι όταν συμμετέχουν σε προγράμματα  ανώτερων και ανώτατων σπουδών να διευκολύνονται και να μετάγονται σε φυλακή πλησίον της σχολής τους ώστε να μπορούν να παρακολουθούν τα εργαστήρια και τα μαθήματα.

·      Θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα χρήσης Η/Υ (ατομικού ή σε ειδικό χώρο της φυλακής) ειδικότερα όσον αφορά τις φυλακές ανηλίκων και όσους φοιτούν σε εκπαιδευτικά ιδρύματα. Εδώ να τονιστεί ότι από τη στιγμή που υπάρχει η δυνατότατα κλειδώματος ώστε να αποκλείεται η πρόσβαση σε chat rooms ή άλλες σελίδες, δεν μπορεί στον 21ο αιώνα να αποκλείονται οι κρατούμενοι από την τεχνολογική εξέλιξη.

·      Τα εκπαιδευτικά προγράμματα (π.χ. εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας, εκπαίδευσης στα ανθρώπινα δικαιώματα), τα πολιτιστικά προγράμματα και οι δραστηριότητες θα πρέπει να καθιερωθούν σε όλες τις φυλακές και τα υπάρχοντα να αυξηθούν. Τα προγράμματα και τις δραστηριότητες θα πρέπει να τα παρακολουθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερος αριθμός κρατουμένων όχι με κριτήριο συμμετοχής τις «φιλικές» σχέσεις με το προσωπικό των φυλακών όπως συμβαίνει σήμερα, με αποτέλεσμα τα ίδια άτομα να παρακολουθούν σχεδόν όλες τις δραστηριότητες,  αλλά με κριτήριο τη διάδοση της γνώσης σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό κρατουμένων.

·      Με στόχο την επανένταξη θα πρέπει να υλοποιηθούν προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, σε συνεργασία με αρμόδιους φορείς αλλά  και  με εθελοντές επαγγελματίες, σωματεία και συλλόγους.


ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

·      Να δίνονται σοβαρά κίνητρα σε όσους θέλουν απασχοληθούν στις υπηρεσίες υγείας στις φυλακές, ώστε να μπορούν να καλυφθούν πλήρως οι θέσεις.

·      Να υπάρξει πρόβλεψη ώστε να ενταχθούν πλήρως στο σύστημα υγείας οι οροθετικοί ασθενείς Ρομά και αλλοδαποί, οι οποίοι δεν έχουν χαρτιά και ΑΜΚΑ, ώστε να μπορούν να τους χορηγηθούν τόσο η απαραίτητη φαρμακευτική αγωγή όσο  και  τα επιδόματα που δικαιούνται.

·      Ολοκλήρωση της διαδικασίας για την οριστική ένταξη και του Ψυχιατρείου  Φυλακών Κορυδαλλού στο Υπουργείο Υγείας, σύμφωνα με τις επιταγές της CPT και τη γνωμοδότηση του ΣτΕ.


ΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ & ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

·      Αποτελεσματικότερη συνεργασία των φυλακών και του Υπουργείου με δικηγορικούς συλλόγους, μεταναστευτικές κοινότητες/διερμηνείς, προκειμένου κάθε κρατούμενος να έχει  ικανοποιητική νομική συνδρομή.

·      Χορήγηση έντυπου πληροφοριακού υλικού στους κρατούμενους για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους (π.χ. σωφρονιστικός κώδικας, εσωτερικός κανονισμός, βοηθήματα και προγράμματα ΟΑΕΔ για αποφυλακισμένους) στη γλώσσα του κάθε κρατούμενου. Το Γλωσσάρι του Κρατούμενου θα πρέπει να μεταφραστεί και σε άλλες γλώσσες (π.χ. φαρσί, ουρντού) και να τυπωθεί σε περισσότερα αντίτυπα ώστε να μπορεί να διατεθεί σε όλους τους κρατούμενους.

·      Θα πρέπει να υπάρχουν διαπιστευμένοι διερμηνείς όποτε κρίνεται απαραίτητο, ειδικά όμως στις περιπτώσεις που αφορούν θέματα υγείας (π.χ. Ψυχιατρείο και Νοσοκομείο Φυλακών Κορυδαλλού).

·      Θεσμοθέτηση Συνηγόρου του Κρατούμενου.

·      Τακτικές επισκέψεις στις φυλακές ακόμα και εντός των θαλάμων/κελιών από φορείς που ασχολούνται με την προάσπιση των δικαιωμάτων των κρατουμένων, ώστε να καταργηθεί οριστικά το άβατο και να καλλιεργηθούν σχέσεις εμπιστοσύνης αναγκαίες για την επανένταξη.



ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

·      Ρητή απαγόρευση του εξευτελιστικού ενδοσωματικού ελέγχου σε όλες τις φυλακές (βλ. φυλακές Κορίνθου).

·      Κράτηση στο χώρο απομόνωσης μόνο εάν υπάρχουν ενδείξεις μέσω σαρωτών σώματος ή ακτινογραφιών, και αυτό μόνο για ένα πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.


ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΙ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ

·      Εποπτεία και έλεγχος των διευθυντών και των σωφρονιστικών υπαλλήλων.

·      Περιορισμός της πρακτικής των αιφνίδιων ελέγχων, ιδίως κατά τη διάρκεια της νύχτας.

·      Διεξαγωγή τους χωρίς να θίγεται η αξιοπρέπεια των κρατουμένων, και βέβαια χωρίς να πραγματοποιούνται φθορές σε προσωπικά αντικείμενα.

·      Έγγραφη καταχώριση σε ειδικό προς τούτο βιβλίο του καταστήματος, ώστε να είναι δυνατός ο έλεγχος της συχνότητας και της νομιμότητάς τους.

·      Παύση σωφρονιστικών υπαλλήλων, συμπεριλαμβανομένων και των διευθυντών, που χυδαιολογούν, προπηλακίζουν, εκβιάζουν κρατούμενους ή συγγενείς αυτών. Εξονυχιστική εξέταση αναφορών, καταγγελιών και τυχόν μηνύσεων που κατατίθενται εναντίον τους για κατάχρηση εξουσίας ή ταπεινωτική και εξευτελιστική μεταχείριση.  Η ατιμωρησία τους προκαλεί, εξοργίζει και εντέλει αποκλείει το όποιο σωφρονιστικό έργο.

·      Κατάρτιση φακέλων για τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους και παράδοση αντιγράφων τους στους ενδιαφερόμενους σε περίπτωση δίκης.

·      Μέτρα για την άμεση καταπολέμηση της διαφθοράς (π.χ. πόθεν έσχες). Η κατοχή εκ μέρους σωφρονιστικών υπαλλήλων πολυτελών κατοικιών και οχημάτων συχνά αποτελεί θέμα συζήτησης τόσο μεταξύ  των κρατουμένων όσο και των μελών της τοπικής κοινωνίας.

·      Θέσπιση αυστηρών προϋποθέσεων για την πρόσληψη και την προαγωγή τους (σοβαρά τυπικά προσόντα, αξιολόγηση συμπεριφοράς κ.ά.) αλλά και διαρκής έλεγχος. Προτείνεται η συχνή μετάθεσή τους ώστε να μη δημιουργούνται δίκτυα ανομίας.

·      Άμεση αποστολή εγκυκλίου στα σωματεία τους και στις φυλακές που θα υπερτονίζει τα δικαιώματα των κρατουμένων.



***************

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ

ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ- ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ



ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού: Αποτεφρωτήριο ψυχών



Αθήνα,  7 Νοεμβρίου 2018


Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων επισκέφθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2018 το Ψυχιατρείο Φυλακών Κορυδαλλού.  Κατά την ημέρα της επίσκεψης νοσηλεύονταν 234 άτομα εκ των οποίων 74 αλλοδαποί διαφόρων εθνικοτήτων. Μεταξύ των κρατουμένων υπάρχει ένας κατ’ ιδίαν διδασκόμενος, ενώ οι κρατούμενοι που δικαιούνται τακτική άδεια είναι μόλις  11. Όπως είχαμε διαπιστώσει και στην προηγούμενη επίσκεψή μας (Δεκέμβριος 2016)*, για τους αλλοδαπούς κρατούμενους δεν υπάρχει διαπιστευμένος διερμηνέας, και τη διερμηνεία μεταξύ ασθενούς και γιατρού πραγματοποιεί άλλος ασθενής κρατούμενος, παρότι αποτελεί κοινό τόπο ότι στη διάγνωση και θεραπεία ψυχικών παθήσεων η επικοινωνία παίζει καθοριστικό ρόλο και πως τα ιατρικά θέματα  συνιστούν ευαίσθητο προσωπικό δεδομένο. Παρ’ όλα αυτά,  αυτή η κατάσταση -και όχι μόνον αυτή- εξακολουθεί να μην απασχολεί τους αρμόδιους, προφανώς διότι το συγκεκριμένο ψυχιατρικό κατάστημα είναι πρωτίστως φυλακή και όχι θεραπευτικό κατάστημα. Κατά συνέπεια, αυτό που προέχει για τους κρατούντες δεν είναι η θεραπεία αλλά η έκτιση κυρίως της ποινής, με όποιο κόστος για τον ασθενή κρατούμενο. Και το κόστος αυτό μεταφράζεται σε 3 αυτοκτονίες το τελευταίο εξάμηνο!


Οι Χώροι

Πάγιο αίτημα της Πρωτοβουλίας εδώ και χρόνια ήταν η κατάργηση των μπλε κελιών του υπογείου, τελικά έπαψαν να λειτουργούν μετά την έκθεση-καταπέλτη της CPT** (Απρίλιος 2018), που ανάγκασε τον Γ.Γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής να δηλώσει το κλείσιμό τους,  όμως ο παγερός χώρος του υπογείου συνεχίζει να λειτουργεί ως χώρος απομόνωσης των νεοεισερχομένων, οι οποίοι θα παραμείνουν εκεί έως και 10 ημέρες μέχρι να «αποβάλλουν» από τον οργανισμό τους ό,τι τυχόν κουβαλούν(!), σύμφωνα με τη διεύθυνση. Την ημέρα της επίσκεψης υπήρχε ένας κρατούμενος χωρίς καμία επαφή με το περιβάλλον, με το βλέμμα στο πουθενά, αποτραβηγμένος στον κόσμο του, ο οποίος βρισκόταν εκεί σε πλήρη απομόνωση ήδη επί 3 ημέρες, και απελπισμένος θα ξεκινούσε, όπως μας πληροφόρησαν, απεργία πείνας. Ο χώρος  του υπογείου, το απομονωτήριο με τα κελιά,  θα πρέπει να κλείσει οριστικά. Από τη στιγμή που υπάρχουν μηχανήματα τελευταίας τεχνολογίας για το έλεγχο των κρατουμένων, με τα οποία μπορεί να διαπιστωθεί αν «κουβαλούν» κάτι, είναι απαράδεκτο και απάνθρωπο να μένουν στην απομόνωση μ’ αυτή την πρόφαση άνθρωποι με ψυχική νόσο.


Ένας δεύτερος χώρος απομόνωσης είναι η πίσω πτέρυγα του ισογείου που χρησιμοποιείται για βαριά περιστατικά, μεταξύ των οποίων και άτομα με αυτοκτονικές τάσεις, που χρειάζονται εντατική παρακολούθηση, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό. Κατά την ημέρα της επίσκεψης συναντήσαμε στον διάδρομο του εν λόγω χώρου 14 άτομα, τελείως χαμένα, τα οποία περιφέρονταν ολόγυρα ή «παρακολουθούσαν» τηλεόραση, χωρίς καμία επιτήρηση από κάποιον υπεύθυνο.  Σύμφωνα με τη διεύθυνση παρακολουθούνται μέσω κάμερας, όμως είναι ζητούμενο πόσο μια κάμερα μπορεί να εξασφαλίσει την άμεση αντιμετώπιση μιας οξείας κρίσης και πόσο μπορεί να αντικαταστήσει την αναγκαία ιατρική φροντίδα.


Όσο για τους υπόλοιπους χώρους, στον πρώτο όροφο βρίσκονται οι τοξικοεξαρτημένοι, στον δεύτερο οι ασθενείς με σοβαρή ψυχική νόσο, και στον τρίτο οι εργαζόμενοι ασθενείς.  Σε πολλούς θαλάμους και κελιά οι κρατούμενοι κοιμούνται χωρίς στρώματα. Η έλλειψη στρωμάτων οφείλεται σύμφωνα με το φυλακτικό προσωπικό στο ότι τα στρώματα έχουν γεμίσει  κοριούς (κι εδώ γίνεται αντιληπτό το μέγεθος της καθαριότητας), ενώ σύμφωνα με τη διεύθυνση  τα καταστρέφουν οι κρατούμενοι…. Σε κάθε περίπτωση όμως είναι ανεπίτρεπτο να κοιμούνται άνθρωποι σοβαρά ασθενείς χύμα πάνω στα σιδερένια κρεβάτια. Υπάρχει  επίσης μεγάλη έλλειψη και σε κουβέρτες, και με δεδομένο ότι  πλησιάζει ο χειμώνας  και επιπλέον  το σύστημα της ΔΕΗ δεν αντέχει υπερφόρτωση ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν αερόθερμα, οι συνθήκες διαβίωσης θα είναι απελπιστικές. Τόσο για τα στρώματα όσο και για τις κουβέρτες, είναι ολοφάνερα  κραυγαλέα η αδιαφορία του Υπουργείου, καθώς  από τη φυλακή περιμένουν τον από μηχανής θεό να στείλει  κάποια φιλανθρωπία για να λυθεί το θέμα.


Καθημερινότητα

Οι  ασθενείς στη συντριπτική πλειονότητά τους επιβιώνουν αποτραβηγμένοι σιωπηλά ή χαμένοι, χωρίς επαφή με το περιβάλλον, κυρίως του 2ου ορόφου. Στο   υποτυπώδες προαύλιο που έχει στρωθεί με πλαστικό γκαζόν και με τους τσιμεντένιους τοίχους ζωγραφισμένους με γκράφιτι, ζήτημα είναι αν βρίσκονταν 4 άτομα, αδιαφορώντας παντελώς για την παρουσία μας. Η διαβρωτική αδράνεια της φυλακής και η ψυχική ασθένεια  υποσκάπτουν κάθε δυνατότητα, κάθε ελπίδα. Οι ασθενείς είτε παραμένουν στους θαλάμους και τα κελιά τους είτε περιφέρονται σαν φαντάσματα στους διαδρόμους.

Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη

Οι υπηρεσίες υγείας είναι ανεπαρκέστατες. Αυτή την περίοδο στο ΨΚΚ εργάζονται μόνιμοι , 1 ψυχίατρος,  2 νοσηλευτές και 4 κοινωνικοί λειτουργοί, ενώ κάποιες ανάγκες καλύπτονται κατ’ επίσκεψη από 3  εξωτερικούς ψυχιάτρους, και υπάρχουν κατ’ επίσκεψη επίσης έξι 6  γιατροί διαφόρων ειδικοτήτων, 2 ψυχολόγοι και 1 αιμολήπτρια.  Η έλλειψη σε νοσηλευτικό προσωπικό καλύπτεται από 10 σωφρονιστικούς υπαλλήλους κλάδου φύλαξης! Όμως η εμπλοκή του φυλακτικού προσωπικού στο θεραπευτικό έργο των νοσηλευτών όχι μόνον είναι αντίθετη με την ιατρική δεοντολογία αλλά αποτελεί και σαφή απόδειξη της αδιαφορίας των αρμοδίων για τη νοσηλεία ανθρώπων με σοβαρά ψυχιατρικά προβλήματα. Επιπλέον τη φροντίδα των μη αυτοεξυπηρετούμενων ασθενών την έχουν αναλάβει εργαζόμενοι κρατούμενοι, επίσης ασθενείς, οι οποίοι μάλιστα δεν λαμβάνουν μεροκάματο ως εργαζόμενοι διότι έχουν ως ασθενείς,  σύμφωνα με τη διεύθυνση.  Επισημαίνεται ότι στο ψυχιατρείο δεν υπάρχει ψυχίατρος στη βραδινή βάρδια. Τις βραδινές βάρδιες τις καλύπτουν κατ’ επίσκεψη  γιατροί Γενικής Ιατρικής και ένας χειρουργός Γενικής Χειρουργικής!  Όπως είχαμε επισημάνει και στην προηγούμενη επίσκεψή μας, είναι γεγονός ότι υπάρχει απροθυμία των γιατρών να εργαστούν στο συγκεκριμένο ίδρυμα με τις ιδιαιτερότητές του. Είναι λοιπόν επιτακτική ανάγκη το Ψυχιατρείο όπως και το Νοσοκομείο των Φυλακών Κορυδαλλού να υπαχθούν στο Υπουργείο Υγείας, να  ενταχθούν επιτέλους -και όχι κατ’ επίφαση- στο ΕΣΥ και να πάψουν να είναι διά του θανάτου «θεραπευτικά» καταστήματα.



Προγράμματα κατάρτισης, εκπαίδευσης, υποστηρικτικών δομών

Τα συγκεκριμένα προγράμματα είναι περιορισμένα όπως περιορισμένος είναι και ο αριθμός των συμμετεχόντων. Υπάρχει θεατρική ομάδα & ομάδα προσωπικής ανάπτυξης, ομάδα εικαστικής ψυχοθεραπείας, ομάδα χειροτεχνίας και βελτίωσης οπτικών δεξιοτήτων, το 18 ΑΝΩ, η ομάδα Δουζένη, και πρόκειται να δημιουργηθεί και μια ομάδα ελληνομάθειας, όπως μας πληροφόρησαν. Οι δραστηριότητες είναι περιορισμένες και υπάρχει ανάγκη για αύξησή τους έτσι ώστε να μπορεί να συμμετέχει μεγαλύτερος αριθμός ασθενών, καθώς τόσο οι δραστηριότητες όσο και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις έχουν θετική επίδραση στους έγκλειστους. Κατά τα άλλα, εργοθεραπευτές και προγράμματα  επαγγελματικής κατάρτισης που θα βοηθούσαν όσους  μετά από  χρόνια εγκλεισμού θα βρεθούν έξω στην κοινωνία χωρίς καμία δυνατότητα εργασίας, δεν υπάρχουν.  Η πρόσβαση στο ίντερνετ είναι απαγορευτική όπως και η δυνατότητα χρήσης κινητού τηλεφώνου. Έτσι η επαφή με τον έξω κόσμο είναι έως αδύνατη, αν σκεφτεί κανείς ότι πολλοί κρατούμενοι είναι τελείως εγκαταλειμμένοι από τους δικούς τους.



Αποφυλακίσεις

Για τις αποφυλακίσεις ουσιαστικά αποφασίζει ο αρμόδιος ψυχίατρος αφού είναι αυτός που δίνει το απαραίτητο χαρτί τόσο στο συμβούλιο της φυλακής όσο και στο δικαστικό συμβούλιο, σύμφωνα με τη διεύθυνση. Κι εδώ έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης το σύστημα απονομής της δικαιοσύνης σ’ αυτή τη φυλακή εκμηδένισης ανθρώπων ασθενών, απορρίπτοντας αιτήματα αποφυλάκισης δικαιούχων με πιστοποιημένη αναπηρία 67% και άνω, αλλά και με το να δικάζει με πλήρη καταλογισμό ψυχικά ασθενείς.



Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων για μία ακόμα φορά επαναλαμβάνει την πάγια θέση της για την ένταξη του ΨΚΚ στο ΕΣΥ. Το συγκεκριμένο κατάστημα δεν λειτουργεί ως νοσοκομείο αλλά πρωτίστως ως φυλακή, με αποτέλεσμα άνθρωποι που θα έπρεπε να βρίσκονται σε ψυχιατρικές μονάδες με επαρκή ιατρική φροντίδα και παρακολούθηση, να βρίσκονται έγκλειστοι σε ένα χώρο εκμηδένισης της ανθρώπινης υπόστασης, χωρίς δυνατότητα κοινωνικής επανένταξης και αποϊδρυματοποίησης.

Απαιτούμε από το Υπουργείο να σταματήσει επιτέλους αυτός ο τιμωρητικός, εκδικητικός «σωφρονισμός» ασθενών με ψυχική νόσο.

Απαιτούμε από το Υπουργείο να σταματήσει την κωλυσιεργία και να προβεί άμεσα σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες ώστε να ολοκληρωθεί η διαδικασία, και να υπαχθεί το ΨΚΚ στο Υπουργείο Υγείας και κατ’ επέκταση να ενταχθεί στο ΕΣΥ, σύμφωνα και με τις επιταγές της  CPT και τη γνωμοδότηση του ΣτΕ.

*******************

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Επίσκεψη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων στις φυλακές Κορυδαλλού εν μέσω της κινητοποίησης των κρατουμένων για τον νέο Σ.Κ.


Αθήνα, 8 Ιανουαρίου 2018


Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων επισκέφθηκε πρόσφατα τις φυλακές Κορυδαλλού και καταγράφει συνοπτικά τις συνθήκες διαβίωσης και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κρατούμενοι.



Οι φυλακές Κορυδαλλού είναι ένα δαιδαλώδες σύμπλεγμα από διαφορετικά κτίρια, αποτελούμενο από έξι ανδρικές πτέρυγες, μία γυναικεία και το υπόγειο. Σημαντικές είναι οι διαφοροποιήσεις μεταξύ τους όσο αφορά τις συνθήκες, ενώ εντελώς ιδιαίτερο καθεστώς επικρατεί στο υπόγειο. Σε αυτό το άθλιο, αρχαίο κτιριακό  σύμπλεγμα, που χρήζει επισκευών σε κάθε τετραγωνικό του μέτρο, κρατούνται 1680 άνθρωποι (κατά την ημέρα της επίσκεψης – δηλαδή περίπου 300 περισσότεροι από τις προβλεπόμενες θέσεις).

Στην Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων δεν επιτράπηκε η είσοδος στα κελιά των κρατουμένων στις ανδρικές φυλακές ούτε στο υπόγειο, γιατί σύμφωνα με τη φυλακή, η άδεια που εγκρίθηκε από το Υπουργείο επέτρεπε την επίσκεψη μόνο των χώρων  του Σχολείου.


Α. Συνθήκες  διαβίωσης

Οι συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής είναι βασικό πρόβλημα, δεδομένου ότι οι κατσαρίδες αποτελούν σημαντικό  μέρος του πληθυσμού της φυλακής, ενώ τα απολυμαντικά δίνονται με το σταγονόμετρο για τους κοινόχρηστους χώρους (κατσαριδοκτόνο έχεις αν αγοράσεις ιδιωτικά, το ίδιο και χλώριο για το θάλαμο ή το κελί). Η εξάπλωση ψώρας σε κάποια πτέρυγα δεν είναι σπάνιο φαινόμενο.

Οι ώρες παροχής ζεστού νερού σπανίζουν στις περισσότερες πτέρυγες, γι’ αυτό συχνά κάνουν μπάνιο «με πατέντες» όπως αναφέρουν οι έγκλειστοι-ζεσταίνοντας νερό στην κατσαρόλα. Το φαινόμενο να λειτουργούν 2 μπάνια για 350 άτομα συμπληρώνει την εικόνα (συχνά αποτέλεσμα χρόνιων βλαβών που δεν επισκευάζονται). Και φυσικά το εποχικό πρόβλημα της θέρμανσης που επαναλαμβάνεται σκληρά κάθε χειμώνα. Η υγρασία επικρατεί παντού, έως τον τρίτο όροφο.

Τα φαγητά χαρακτηρίζονται ως απορρίμματα που αναγκάζονται να καταναλώνουν οι άποροι, πράγμα που σημαίνει ότι η φυλακή άτυπα ...επιδοτείται από τις οικογένειες των κρατουμένων, αφού εκ των πραγμάτων αναγκάζονται να στέλνουν χρήματα για την αγορά ειδών διατροφής από το κυλικείο (μια ανθηρή μπίζνα γύρω από τον άξονα της φυλακής). Η κατάσταση στα μαγειρεία είναι άθλια και από άποψη καθαριότητας.

Οι κρατούμενοι διαβιούν σε κελιά 2-4 ατόμων γεμάτα υγρασία, με κάποιους υπεράριθμους να κοιμούνται σε κατασκευές από παλέτες, όπου τοποθετούν τα στρώματα τα οποία συχνά έχουν κοριούς. Αρνητική εξαίρεση αποτελεί η γυναικεία πτέρυγα, όπου επικρατούν οι θάλαμοι με διόροφες κουκέτες για 8-10 γυναίκες. Η κατάσταση είναι χειρότερη για τους αλλοδαπούς που έχουν έλλειψη ρούχων και παπλωμάτων.

Β. Ιατρική περίθαλψη

Τα παράπονα για την ανταπόκριση των γιατρών στα θέματα υγείας επαναλαμβάνονται και σε αυτή τη φυλακή. Η αναμονή για χειρουργείο πολύποδα κυμαίνεται από 3 έως 9 μήνες. Μαγνητικές, αξονικές που χάνονται. Σε αφθονία ψυχοφάρμακα και παυσίπονα για κάθε πρόβλημα, ενώ λείπουν φάρμακα για δερματικές παθήσεις. «Πρέπει να πεθαίνεις για να σε πάνε σε γιατρό», δηλώνουν οι ίδιοι οι κρατούμενοι.

Αντίθετα ο υπεύθυνος γιατρός θεωρεί ότι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα και ότι διαθέτει πληθώρα φαρμάκων. Βέβαια εύκολα διαπιστώνεις τη βρωμιά στο χώρο του ιατρείου, την απουσία χαρτοσέντονου μιας χρήσης στο κρεβάτι του εξεταστηρίου. Με μόνιμο έναν παθολόγο και κατ’ επίσκεψη γιατρούς όλων των ειδικοτήτων συμπληρώνεται ιατρική παρουσία, με κρίσιμη όμως την έλλειψη οποιασδήποτε ιατρικής ανταπόκρισης κατά τη διάρκεια της νύχτας, που έχει κοστίσει ζωές.

Η ψυχολογική υποστήριξη γνωρίζει τους περιορισμούς που συναντώνται και σε άλλες φυλακές. Παρότι έχει τεράστιο ρόλο να παίξει, γίνεται μόνο με αίτηση από ένα πληθυσμό προκατειλημμένο, που ο μισός είναι αλλόγλωσσος και δεν μπορεί να βοηθηθεί.

Γ. Διαδικασία επανένταξης

1.Επισκεπτήρια: Η σύνδεση με τον έξω κόσμο και τον κυριότερο σύνδεσμο, την οικογένεια, αποτελεί  κεφαλαιώδες πρόβλημα. Επισκεπτήρια σε απάνθρωπες συνθήκες μη επικοινωνίας πίσω από τζάμι και τηλέφωνο, ελάχιστης διάρκειας, ενώ αγγίζουν τη βαρβαρότητα όταν πρόκειται για επισκεπτήρια παιδιών. Η διοίκηση αιτιολογεί τις συνθήκες με μέτρα ασφάλειας, ενώ την περιορισμένη διάρκεια με την έλλειψη προσωπικού. Εναλλακτικές υπάρχουν, όπως πχ η καθιέρωση επισκεπτηρίων σε χώρους εκδηλώσεων ή στην αυλή όπου δεδομένων των ηλεκτρονικών μέσων επιτήρησης, με λιγότερους υπάλληλους θα μπορούσαν να λαμβάνουν χώρα οι συναντήσεις των επισκεπτών με τους κρατούμενους σε ανθρώπινες συνθήκες και χωρίς την ασφυκτική πίεση του χρόνου. Τώρα ανθρώπινες συνθήκες προβλέπονται μία φορά το μήνα για μισή ώρα στο λεγόμενο “ελεύθερο” επισκεπτήριο.

Η επικοινωνία μέσω Skype εδώ δεν έχει εγκαινιαστεί, οπότε οι αλλοδαποί βρίσκονται πλήρως στερημένοι από την όποια υποστήριξη οικείου περιβάλλοντος.

2. Εκπαίδευση: Περίπου 170 μαθητές και φοιτητές παρακολουθούν ΑΕΙ και ΣΔΕ, ένας από τους μεγαλύτερους αριθμός σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία της φυλακής. Βέβαια σε σύγκριση με τον αριθμό των 1660 εγκλείστων, ο δρόμος της εκπαίδευσης, που είναι ένας  δρόμος που οδηγεί στον επιδιωκόμενο σωφρονισμό ή στην κάλυψη των χαμένων ευκαιριών εκπαίδευσης για ολόκληρες κοινωνικές ομάδες (πχ Ρομά), είναι μακρύς. Κι όμως οι σπουδαστές ακόμη δεν παίρνουν άδεια όλοι - κάποιοι γιατί έκαναν το λάθος να περάσουν σε θεωρητικές επιστήμες. Σε κάποιον δυσχεραίνεται η παρακολούθηση του ΙΕΚ εντός της φυλακής, λόγω σύμπτωσης διδασκαλίας και επισκεπτηρίου με το παιδί του, κάτι που παρέμενε ανεπίλυτο, ενώ θα μπορούσε το επισκεπτήριο να ενταχθεί σε κάποιο άλλο πρόγραμμα. Να αναφερθεί ότι ελλείψεις εκπαιδευτικού προσωπικού καλύπτουν εθελοντές εκπαιδευτικοί.

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι στη γυναικεία πτέρυγα δεν λειτουργεί καν Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας, κάτι που καμία συνθήκη δεν δικαιολογεί. Ενδεχομένως η λειτουργία της φυλακής περιπλέκεται από την παράλληλη -έστω και περιθωριακά- λειτουργία της εκπαίδευσης, κάτι που όμως πρέπει να θεραπευτεί άμεσα και να ενισχυθεί σε επίπεδο κεντρικού σχεδιασμού. «Να μετατρέψουμε τις φυλακές σε σχολεία», παροτρύνει ένα ρεύμα κριτικής της φυλακής, λαμβάνοντας υπόψη την πλήρη αναποτελεσματικότητα και το υψηλό  κόστος της.

3. Άδειες:  Η χορήγησή τους αποτελεί μόνιμο πρόβλημα, με τον εισαγγελέα του Συμβουλίου της φυλακής να επιβάλει αντιδημοκρατικά την αρνητική άποψή του ακόμη και όταν μειοψηφεί έναντι των άλλων δύο μελών (διευθυντή και κοινωνικού λειτουργού). Στερούν ακόμη και εκπαιδευτικές άδειες σε φοιτητές θεωρητικών σχολών, ενώ πλέον όλο και περισσότεροι “αδειούχοι” υποχρεούνται να είναι υπό συνεχή ηλεκτρονική επιτήρηση επί πληρωμή (μια ακόμη ανθηρή μπίζνα γύρω από το σύστημα της φυλακής). Το αυθαίρετο καθεστώς που επικρατεί στις άδειες επιδεινώνουν συχνά κραυγές μέσω των ΜΜΕ, που απαιτούν ανέξοδα τη στέρηση αδειών, ενός δοκιμασμένου μέτρου σωφρονισμού, σε ανθρώπους που πληρούν τις προδιαγραφές που προβλέπει ο νόμος. Είναι καθήκον όλων να αντικατασταθεί ο κανιβαλισμός από τη συνειδητοποίηση του βιώματος του μακροχρόνιου εγκλεισμού και της σημασίας της κάθε ανάσας ελευθερίας που αντιπροσωπεύουν οι άδειες στο πλαίσιο της επανένταξης στην κοινωνία.

4. Καλλιτεχνικές δραστηριότητες:  Προσφέρονται σε συνεργασία με διάφορους φορείς, όπως επίσης και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ενδεχομένως η συμμετοχή σε αυτές τις τελευταίες να αυξανόταν αν σχεδιάζονταν υπεύθυνα σε συνεργασία με ειδικούς, λαμβάνοντας υπ’ όψη παραμέτρους όπως η πολυπολιτισμικότητα, που λειτουργεί ως μια περιοριστική παράμετρος καθώς οι κρατούμενοι κλείνονται σε εθνοτικές ομάδες- κάτι που πρέπει να σπάσει και μέσα στη φυλακή. Οι ίδιοι οι παράγοντες της φυλακής διαπιστώνουν ότι εκεί που αμβλύνεται το φαινόμενο της κλειστότητας είναι όντως στο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας που λειτουργεί μέσα στη φυλακή.


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ

Το κτήριο όπου κρατούνται ως επί το πλείστον οι υπόδικες γυναίκες είναι ίσως αθλιότερο από το κτίριο των ανδρικών φυλακών, με θαλάμους στους οποίους διαβιούν 8-10 γυναίκες και με ένα μόνο χώρο εκδηλώσεων χωρίς ένα παράθυρο.

Οι συνθήκες είναι ανάλογες με αυτές των ανδρικών φυλακών, η θέρμανση ανύπαρκτη όπως και οι παροχές της κοινωνικής υπηρεσίας σε είδη υγεινής και καθαριότητας. Σύμφωνα με τις κρατούμενες υπάρχει πλήρης απαξία για τα ιατρικά ζητήματά τους,  ενώ αφθονούν τα ψυχοφάρμακα - όπως συμβαίνει στις περισσότερες φυλακές της χώρας. Βασικό παράπονο των περισσότερων γυναικών είναι η μεγάλη διάρκεια κράτησης για υποδικία και η ευκολία με την οποία μπορεί να εμπλέξουν μια γυναίκα σε «εγκληματική οργάνωση» -μόνο επειδή επικοινώνησε με τον σύζυγό της.

Όλοι οι κρατούμενοι διαμαρτύρονται για τις βαρύτατες, εξουθενωτικές ποινές που μοιράζουν οι δικαστές, για τους νόμους που  προβλέπουν βαριά κατηγορητήρια και βαρύτατες καταδίκες για εγκληματική οργάνωση (187 και 187Α) μετατρέποντας οικογενειακές και φιλικές σχέσεις σε μέλη εγκληματικής οργάνωσης. Μητέρες αναρωτιούνται: «Ακόμη κι αν γνωρίζεις κάτι για το παιδί σου είναι δυνατό να το δώσεις; Αν δεν το κάνεις θεωρείσαι μέλος εγκληματικής οργάνωσης!»

Στον παραλογισμό της φυλακής πρέπει να προστεθεί ο ακατανόητος -όταν δεν είναι αυθαίρετος- τρόπος λειτουργίας, ένα σύστημα κανόνων που ρυθμίζουν την καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων που κανείς δεν κάνει τον κόπο να τους κάνει κτήμα των κρατουμένων, παρά τη σχετική έκδοση του υπουργείου. Από την άλλη μια σύγχυση επικρατεί ως προς τις διαδικασίες. Παράπονα κρατουμένων για τους παρατεταμένους χρόνους αναμονής στις δικονομικές  διαδικασίες, στα ιατρικά ραντεβού, για μετάβαση σε αγροτική φυλακή μετά την πλήρωση των προϋποθέσεων, για γραφειοκρατική ολιγωρία στην ανταπόκριση τς γραμματείας και για άθλια μεταχείρισή τους από σωφρονιστικούς «που δεν είναι εκπαιδευμένοι» ή που απεργούν τις ώρες των επισκεπτηρίων τους εν μέσω της κινητοποίησης των κρατουμένων.

Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων παραμένει όπως πάντα στο πλευρό των κρατουμένων  και ζητάει από  το Υπουργείο Δικαιοσύνης να  εξασφαλίσει καταρχάς τα βασικά αιτήματα όλων των κρατουμένων σε όλες τις φυλακές της χώρας: ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης που αφορούν σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη με μόνιμους γιατρούς,  σίτιση, ζεστό νερό, θέρμανση, καθαριότητα. Ανθρώπινες συνθήκες επισκεπτηρίων, απρόσκοπτη παροχή αδειών σε όλους τους δικαιούχους και παύση εκδικητικών και βασανιστικών πρακτικών.


Η επίσκεψη έγινε μεσούσης της κινητοποίησης των κρατουμένων  ενάντια στο σχέδιο του νέου σωφρονιστικού κώδικα, η οποία έχει ξεκινήσει από τα τέλη Οκτωβρίου -με πρώτη τη γυναικεία πτέρυγα- και συνεχίζεται ως σήμερα πανελλαδικά.  Πρόκειται για έναν νέο σωφρονιστικό κώδικα  που καταπατά κεκτημένα δικαιώματα των κρατουμένων και θεσμοθετεί διατάξεις που οδηγούν σε περαιτέρω περιορισμούς που τείνουν μάλλον στην  εκδίκηση παρά το σωφρονισμό. Ο νέος σωφρονιστικός προετοιμάζεται στη Βουλή με συμμετοχή και εκπροσώπων κλάδων που δεν έχουν κανενός είδους βίωμα από τη φυλακή.

Οι νομοθέτες επιβάλλεται να ακούσουν και τους εκπροσώπους των ίδιων των κρατούμενων, καθώς είναι πιθανότερο να λάβουν ορθότερες αποφάσεις για το πλαίσιο που παρασκευάζουν για τον υποτιθέμενο σωφρονισμό, αλλά και για το πλαίσιο του νέου ποινικού κώδικα που ανακοινώθηκε πως θα βγει σε διαβούλευση, αφού ο νέος σωφρονιστικός κώδικας μπήκε στο συρτάρι μετά από την πίεση που δημιούργησε η κινητοποίηση των κρατουμένων εναντίον του.



*****************

ΦΥΛΑΚΕΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ: Ο «ΣΩΦΡΟΝΙΣΜΟΣ» ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ



ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ



Αθήνα, 12 Μαρτίου 2018


Στις 6 Μαρτίου 2018 η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων πραγματοποίησε προγραμματισμένη επίσκεψη στις Φυλακές Κορίνθου (Δικαστικές και Ανηλίκων). Οι φυλακές βρίσκονται εντός του αστικού ιστού, είναι μικρού μεγέθους και σήμερα φιλοξενούν συνολικά 23 κρατούμενους σε ξεχωριστές πτέρυγες (7 ανήλικους και 15 ενήλικες).


Δικαστικές φυλακές

Η Πρωτοβουλία δεν μπόρεσε να επισκεφτεί τους χώρους διότι σύμφωνα με τον διευθυντή, δεν το επέτρεπε το Υπουργείο. Συνομίλησε όμως με κρατούμενους - υποχρεωτικά παρουσία της κοινωνικής λειτουργού, κατά την άποψη της διεύθυνσης.



Οι κρατούμενοι κατά τη συνομιλία μας, και παρά την παρουσία της κοινωνικής λειτουργού, κατήγγειλαν ονομαστικά (τα ονόματα στη διάθεση της Πρωτοβουλίας) ομάδα σωφρονιστικών υπαλλήλων οι οποίοι τους κακομεταχειρίζονται,  υποβάλλοντάς τους σε εξευτελιστικό έλεγχο σε ένα ιδιαίτερο δωμάτιο, αναγκάζοντάς τους να ξεγυμνωθούν εντελώς κάθε φορά μετά το ανοιχτό επισκεπτήριο είτε με συγγενή είτε με το συνήγορό τους, παρότι αυτό επιτηρείται από σωφρονιστικό υπάλληλο και κάμερα. Όποιος αρνείται περνάει πειθαρχικό. Η συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στη συμπεριφορά των παραπάνω σωφρονιστικών, οι οποίοι παρεμπιπτόντως την ημέρα της επίσκεψής μας απουσίαζαν σύσσωμοι. Οι προαναφερόμενοι σωφρονιστικοί απαγορεύουν επίσης στους κρατούμενους να έχουν μια σειρά από προσωπικά είδη, ( πχ. σκούφο για το χειμώνα αλλά αντ’ αυτού τους προτείνουν να κόψουν ένα μπατζάκι από τη φόρμα τους και να το φορέσουν στο κεφάλι(!)).  Απευθύνονται προσβλητικά σε αλλοδαπούς και μη, ενώ έφτασαν να ασκήσουν μπούλινγκ σε εθελόντρια με αποτέλεσμα να σταματήσει την εθελοντική εργασία και σε ένδειξη συμπαράστασης να  αποχωρήσουν και οι συνάδελφοί της.


Υπογραμμίζεται ότι σύμφωνα με τo άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων  «Ουδείς επιτρέπεται να υποβληθή εις βασάνους ούτε εις ποινάς ή μεταχείρισιν απανθρώπους ή εξευτελιστικάς» (βλ. www.unhcr.gr)


Από τη συζήτηση προέκυψε επίσης ότι στο κατάστημα υπάρχουν κρατούμενοι οι οποίοι αν και πληρούν τις προϋποθέσεις για τη μεταγωγή τους σε αγροτικές φυλακές, η διεύθυνση της φυλακής κάνει αρνητική εισήγηση στην ΚΕΜ, με τη δικαιολογία ότι είναι απαραίτητοι για τη λειτουργία της φυλακής. Όμως η άσκηση των δικαιωμάτων των κρατουμένων δεν μπορεί να εξαρτάται από τις λειτουργικές ανάγκες της εκάστοτε φυλακής. Η διεύθυνση της φυλακής θα πρέπει να βρει τρόπο να καλύψει τις λειτουργικές της ανάγκες και όχι να καταστρατηγεί τα δικαιώματα των κρατουμένων.  

Το κατάστημα διαθέτει αγροτικό γιατρό για τις ανάγκες των κρατουμένων,  ο οποίος το  επισκέπτεται όποτε το επιτρέπουν οι εφημερίες του στο νοσοκομείο, επίσης  κοινωνική λειτουργό και ψυχολόγο. Οδοντίατρος δεν υπάρχει, και  όταν παραστεί ανάγκη ο κρατούμενος μεταφέρεται στο νοσοκομείο σιδηροδέσμιος  όπου και παραμένει έτσι κατά τη διάρκεια της όποιας επέμβασης. Το νοσοκομείο παρέχει μόνον υποτυπώδεις εργασίες, όπως μας είπαν οι κρατούμενοι, και  όποιος έχει χρήματα -όταν και αν πάρει άδεια- πηγαίνει σε ιδιώτη οδοντίατρο. Στο κατάστημα δεν υπάρχει skype που θα διευκόλυνε την επικοινωνία των κρατουμένων, αλλοδαπών και μη, και κυρίως των ανηλίκων με τους δικούς τους. 


Την επόμενη ημέρα της επίσκεψης της Πρωτοβουλίας οι εν λόγω σωφρονιστικοί υπάλληλοι προφανώς ενοχλημένοι από την επίσκεψη της Πρωτοβουλίας και θέλοντας να εκφοβίσουν τους κρατούμενους ώστε να σταματήσουν να διαμαρτύρονται για την εξευτελιστική και ταπεινωτική μεταχείριση που υφίστανται αλλά και γενικότερα για τις συνθήκες κράτησης στο εν λόγω κατάστημα, φρόντισαν να δημιουργηθεί επεισόδιο από έναν εκ των ως άνω σωφρονιστικών ο οποίος είχε βάρδια κατά τη διάρκεια ενός επισκεπτηρίου, με αποτέλεσμα να κάνει αναφορά, παραπέμποντας για πειθαρχική μεταγωγή κρατούμενο που υπερασπίστηκε τον συγκρατούμενό του. Έτερος σωφρονιστικός από αυτή την ομάδα  δήλωσε στις  9/3/2018 -παρουσία του συνηγόρου του κρατούμενου- ότι μετά την αποχώρηση του συνηγόρου θα προχωρήσει στην ίδια ταπεινωτική μεταχείριση.



Φυλακή ανηλίκων

Η φυλακή ανηλίκων βρίσκεται στο κτίριο  των  δικαστικών φυλακών, απλώς με μια καγκελόφραχτη  πόρτα ως διαχωριστικό. Σήμερα έγκλειστοι είναι 7 έφηβοι. Συνομιλήσαμε, παρουσία πάντα της κοινωνικής λειτουργού, με 4 από αυτούς –έναν Αλγερινό, έναν από το Κασμίρ και δύο Ρομά (χωρίς διερμηνέα για τους αλλοδαπούς)- οι οποίοι παρακολουθούν το μονοθέσιο δημοτικό σχολείο 2 ώρες καθημερινά. Πέραν αυτού δεν υπάρχει καμία άλλη εκπαιδευτική ή ψυχαγωγική δραστηριότητα εκτός  από τις μπασκέτες στο προαύλιο που συχνά όμως δεν τις χρησιμοποιούν γιατί οι σωφρονιστικοί δεν τους αντικαθιστούν τις σκισμένες μπάλες, παρότι υπάρχουν στην αποθήκη.  Τα παιδιά ήταν αρκετά φοβισμένα και η επικοινωνία μαζί τους δεν ήταν εύκολη. 

Οι ανήλικοι  όμως θα έπρεπε να έχουν καλύτερη και πιο αξιοπρεπή μεταχείριση, με δεδομένο ότι, έτσι κι αλλιώς, ο εγκλεισμός αποτελεί τραυματική εμπειρία και πολύ περισσότερο για έναν ανήλικο και ο συγκεκριμένος χώρος με τους συγκεκριμένους σωφρονιστικούς ουδόλως βοηθά την ψυχολογία αυτών των παιδιών και πολύ περισσότερο την επανένταξή τους.  


Μετά της συνάντησή μας με τους κρατούμενους, θέσαμε στον διευθυντή τα παραπάνω θέματα και τις  αιτιάσεις των κρατουμένων για τους σωφρονιστικούς,  ο οποίος επιβεβαίωσε τη συμπεριφορά της ομάδας αυτής των σωφρονιστικών υπάλληλων, πλην όμως όπως είπε είναι νόμιμοι(!) διότι εφαρμόζουν τον εσωτερικό κανονισμό της φυλακής και ο ίδιος αδυνατεί να παρέμβει διότι θα του κάνουν αναφορά! Όσο για τα ανήλικα, όπως μας είπε η έλλειψη δραστηριοτήτων οφείλεται στο ότι ένας εθελοντής θεατρολόγος ο οποίος στο παρελθόν πρόσφερε τις υπηρεσίες του, αποχώρησε.   


Στην  τελευταία της έκθεση (2016) η  Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των  Βασανιστηρίων (CPT) σχετικά με τις ελληνικές φυλακές μεταξύ άλλων αναφέρει:  «…..κατά την επίσκεψη της Επιτροπής στο Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων των Δικαστικών Φυλακών Κορίνθου, παρατηρήθηκε η πλήρης απουσία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος για τους νεαρούς κρατουμένους, γεγονός που καθιστά αναγκαία την αναβάθμιση των υλικών συνθηκών, την ενίσχυση των προσφερόμενων δημιουργικών δραστηριοτήτων και την κατάλληλη εκπαίδευση, αλλά και επιθεώρηση του προσωπικού, που εργάζεται με τους νεαρούς κρατουμένους. Μάλιστα, η Επιτροπή προτρέπει τις ελληνικές αρχές να αναθεωρήσουν την προσέγγισή τους απέναντι στο σύστημα κράτησης νέων, υπό το πρίσμα της διαμόρφωσης ενός περισσότερο ανθρωποκεντρικού και ενθαρρυντικού περιβάλλοντος» (βλ. http://theartofcrime.gr Περίληψη έκθεσης της CPT προς την ελληνική κυβέρνηση).


Επίσης στο πρόσφατο (2018) ενημερωτικό της σημείωμα η CPT  για τις φυλακές κάνει αναφορά στην Ελλάδα σχετικά με τη «διεξαγωγή σωματικής έρευνας των κρατούμενων και συμπεριφορές εκφοβισμού εκ μέρους των φυλάκων» παραπέμποντας και σε προγενέστερες εκθέσεις της Επιτροπής που δημοσιεύτηκαν το 2010 και το 2011.  Η Επιτροπή επίσης υπενθυμίζει στις αρμόδιες διευθύνσεις των φυλακών πως πρέπει να αποφεύγονται «η λεκτική κατάχρηση και ο εκφοβισμός των κρατουμένων». Όσο για τις σχέσεις μεταξύ προσωπικού και κρατούμενων θα πρέπει να είναι ισορροπημένες ώστε να διασφαλίζουν την ασφάλεια όλων, αναφέρεται στο ενημερωτικό σημείωμα της CPT (βλ. www.amna.gr).


Παρ’ όλα αυτά όμως και παρά τις συνεχείς καταδίκες της χώρας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την κατάσταση στις φυλακές, οι εξουσιαστικές νοοτροπίες  αυτών που θεωρούν τις φυλακές μαγαζάκι τους ζουν και βασιλεύουν.


Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων  όπως πάντα στέκεται στο πλευρό των κρατουμένων, υποστηρίζοντας τον αγώνα τους για αξιοπρέπεια. Αντιτίθεται σε οποιοδήποτε τιμωρητικό μέτρο «σωφρονισμού» εκ μέρους του πειθαρχικού συμβουλίου της Δικαστικής Φυλακής Κορίνθου και καταδικάζει απερίφραστα τη συμπεριφορά των εν λόγω σωφρονιστικών υπαλλήλων, καθώς η εξευτελιστική και ταπεινωτική μεταχείριση συνιστά βασανιστήριο και είναι κολάσιμη. Οι κρατούμενοι το μόνο που στερούνται είναι η ελευθερία τους  -που συνιστά έτσι κι αλλιώς τεράστια τιμωρία- ως εκ τούτου  η αξιοπρέπειά τους θα πρέπει να γίνεται σεβαστή.

Καλεί το Υπουργείο να πάρει όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να σταματήσει επιτέλους αυτού του είδους η αντιμετώπιση των κρατουμένων εκ μέρους  σωφρονιστικών υπαλλήλων, διευθυντών και πειθαρχικού συμβουλίου. Ο εσωτερικός κανονισμός των φυλακών δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να παραβιάζει ουσιώδη δικαιώματα των κρατουμένων, και αν αυτό συμβαίνει θα πρέπει να αναθεωρηθεί άμεσα και όχι να χρησιμοποιείται σαν δικαιολογία για ανάλογες συμπεριφορές.

Ζητάει  επίσης να καταργηθούν άμεσα όλες οι φυλακές ανηλίκων και καλεί το Υπουργείο  να οδηγήσει όλους τους εφήβους εκτός φυλακής σε ανοιχτές δομές που θα λειτουργούν με επιστημονικό προσωπικό, το οποίο θα αναλάβει να υποκαταστήσει το οικογενειακό περιβάλλον και να αποκαταστήσει την οφειλόμενη προς αυτά τα παιδιά μέριμνα της Πολιτείας (βλ. ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 2018-2020).  Δεν υπάρχει κανένα άλλοθι για άλλη χρονοτριβή. Οι καταρτισμένοι επιστήμονες υπάρχουν (καταδικασμένοι από κρατικές επιλογές στην ανεργία). Οι χώροι υπάρχουν. Το οικονομικό κόστος δεν υπερβαίνει σε καμία περίπτωση το κόστος της λειτουργίας της φυλακής. Τα υποδείγματα αφθονούν σε άλλες χώρες. Το όφελος για τα παιδιά και την κοινωνία είναι τεράστιο. Οι  υπεύθυνοι λοιπόν ας αναλάβουν άμεσα τις ευθύνες τους.


ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ

*****************

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Φυλακές Γρεβενών: Πίσω από τη βιτρίνα ο αποκλεισμός και η απόγνωση


Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 2017


Στις 10 Οκτωβρίου 2017 η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων πραγματοποίησε επίσκεψη στις φυλακές Γρεβενών, ένα σύγχρονο φρούριο με ψηλούς τοίχους, συρματοπλέγματα,  δεκάδες φυλάκια και αυστηρούς έλεγχους στην είσοδο, το οποίο βρίσκεται στη μέση του πουθενά σε μια έκταση περίπου 26 στρεμμάτων.

Τα μέλη της Πρωτοβουλίας συναντήθηκαν με εκπροσώπους κρατουμένων   και επισκέφτηκαν παρουσία του διευθυντή   διάφορους χώρους των φυλακών  από τα μαγειρεία μέχρι και το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας όχι  όμως και τις πτέρυγες όπου διαβιούν οι κρατούμενοι με τη δικαιολογία  ότι το είχε απαγορεύσει ο Γ.Γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης κ. Ευτύχης Φυτράκης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε ο διευθυντής, ο αριθμός των κρατουμένων στο Κατάστημα είναι αντίστοιχος της χωρητικότητας της φυλακής, δηλαδή περίπου 600 κρατούμενοι από τους οποίους οι μισοί είναι αλλοδαποί και γύρω στους 120  υπόδικοι.



Χώροι-Υποδομές
Η πρώτη εικόνα που αποκομίζει κανείς από τον χώρο  θα μπορούσε να πει ότι  είναι  σχεδόν εντυπωσιακή, το κτίριο της διοίκησης είναι άνετο, καθαρό με φρεσκοβαμμένους τοίχους και  γυαλιστερά μάρμαρα. Μόνο που πίσω από αυτή την «εντυπωσιακή»  εικόνα, τα προβλήματα για τους κρατούμενους συνεχίζουν να είναι υπαρκτά και δυσεπίλυτα.

Στο Κατάστημα λειτουργεί Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας με δύο τάξεις, στις οποίες φοιτούν 70 μαθητές, αν και ο καινούργιος διευθυντής του σχολείου δήλωσε πως υπάρχει έλλειψη καθηγητών. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προγράμματα απασχόλησης σε τρεις φρεσκοβαμμένες αίθουσες απασχόλησης - η μία με ραπτομηχανές (η οποία σύμφωνα με τον διευθυντή λειτουργεί καθημερινά, σύμφωνα όμως με τους κρατούμενους 2 φορές την εβδομάδα), η δεύτερη με ηλεκτρονικούς υπολογιστές και η τρίτη με υλικά για αγιογραφία- υπολειτουργούν, καθώς υπάρχει έλλειψη του αναγκαίου προσωπικού για τη φύλαξη των κρατουμένων. Το ίδιο ισχύει και για το μεγάλο γήπεδο ποδοσφαίρου με χλοοτάπητα που σπάνια απολαμβάνουν οι κρατούμενοι  καθώς το  βλέπουν απλώς μέσα από τα κάγκελα. Στη φυλακή  υπάρχει επίσης συμβουλευτικός σταθμός του ΚΕΘΕΑ ,  αναγνωστήριο των κρατουμένων και e-επισκεπτήριο μέσω skype.  Οι θέσεις του φυλακτικού  προσωπικού, όπως είπε ο διευθυντής,  είναι 250 και αυτή τη στιγμή είναι καλυμμένες μόνο οι 48.

Επισκεπτήρια

Μολονότι οι φυλακές Γρεβενών βρίσκονται στη μέση του πουθενά, με αποτέλεσμα οι επισκέψεις των συγγενών λόγω αποστάσεως να είναι χρονοβόρες και δαπανηρές  και ως εκ τούτου σπάνιες, είναι αυτές οι φυλακές που επιλέχθηκαν από το Υπουργείο για τη δημιουργία δυο χώρων πραγματικά αναγκαίων για τους κρατούμενους - το παιδικό επισκεπτήριο και το επισκεπτήριο συζυγικής συνεύρεσης. Κι ενώ τα κτίσματα της φυλακής καλύπτουν ένα τεράστιο χώρο 18000 τ.μ  έχει διατεθεί μόνο ένας μικρός διάδρομος για το παιδικό επισκεπτήριο, χώρος που ζωγραφίστηκε από έναν κρατούμενο χωρίς καμιά σοβαρή δαπάνη από το κράτος. Και το επισκεπτήριο συζυγικής συνεύρεσης  προβλέπεται να λειτουργήσει πιλοτικά αφού γίνει η σχετική νομική ρύθμιση, σύμφωνα με τον διευθυντή.

Όσο για τον επιτρεπόμενο χρόνο για τα απλά επισκεπτήρια, βάση απόφασης του ίδιου του διευθυντή είναι μόνον 20-25 λεπτά, το κατώτατο δηλαδή όριο που προβλέπει ο σημερινός Σωφρονιστικός Κώδικας τη στιγμή που στις περισσότερες φυλακές είναι τουλάχιστον μία ώρα.


Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη/κοινωνική υπηρεσία/διερμηνείς

Στη φυλακή δεν υπάρχουν μόνιμοι γιατροί εκτός από δυο ψυχολόγους και 4 νοσηλευτές. Ο παθολόγος επισκέπτεται τη φυλακή τρεις φορές την εβδομάδα και ο ψυχίατρος δυο φορές την εβδομάδα, όπως και ο οδοντίατρος. Σύμφωνα με τους κρατούμενους, ο οδοντίατρος πληρώνεται από τους ίδιους για όλες τις εργασίες του εκτός από τις εξαγωγές και χρεώνει 20 ευρώ το απλό σφράγισμα. Για την εξέταση από τους γιατρούς, οι κρατούμενοι υποχρεώνονται να στέλνουν στη διεύθυνση πριν από  τις επισκέψεις των γιατρών χαρτάκια με το αίτημά τους,  ένα γραφειοκρατικό και αναποτελεσματικό σύστημα  που  προφανώς δεν καλύπτει τα επείγοντα και απρόβλεπτα περιστατικά, όπως π.χ. πονόδοντο.

Το ζήτημα της ιατρικής περίθαλψης και η έλλειψη μόνιμου γιατρού δημιουργούν μεγάλη ανησυχία και ανασφάλεια στους κρατούμενους με δεδομένο ότι η φυλακή απέχει τουλάχιστον 2 ώρες από το κοντινότερο νοσοκομείο και σε περίπτωση  επείγοντος περιστατικού η κάθε καθυστέρηση στη μεταφορά τους θέτει σε κίνδυνο τη ζωή τους.  Παρ’ όλα αυτά όμως, η φυλακή  διαθέτει πλήρη επάρκεια σε  ψυχοφάρμακα, τα οποία χορηγούνται, σύμφωνα με τον διευθυντή, σε ένα μεγάλο ποσοστό  κρατουμένων που υποφέρουν από ψυχολογικά προβλήματα.

Στη φυλακή υπηρετεί μόνο μία κοινωνική λειτουργός την οποία είναι πολύ δύσκολο να προσεγγίσουν οι κρατούμενοι καθώς, όπως μας είπαν οι ίδιοι, πρέπει να της τηλεφωνήσουν με δική τους τηλεκάρτα,  και η οποία συχνά αδιαφορεί για τις ανάγκες τους.

Όσο για διερμηνείς, αυτοί είναι εντελώς ανύπαρκτοι, και χρέη διερμηνέων κάνουν κρατούμενοι της ίδιας εθνικότητας που υποτίθεται ότι γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα.

Συνθήκες διαβίωσης

Σε αντίθεση με την αστραφτερή βιτρίνα της φυλακής και τις χρηματοδοτήσεις για τη βελτίωσή της, τα κονδύλια που αφορούν στις ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης είναι πενιχρά, με αποτέλεσμα οι κρατούμενοι να υποφέρουν από πολλές ελλείψεις.

Συγκεκριμένα, όπως ανέφεραν οι ίδιοι,  η σίτιση είναι φτωχή και σε ποσότητα και σε ποιότητα, δεν υπάρχουν αρκετά φάρμακα, πλην των ψυχοφαρμάκων, ζεστό νερό έχουν μόνο μία ώρα το πρωί και μία το βράδυ, και η θέρμανση επίσης λειτουργεί μία ώρα το πρωί και μία ώρα το βράδυ,  με δεδομένες τις συνθήκες που επικρατούν κατά τη διάρκεια του χειμώνα όπου η θερμοκρασία πέφτει κάτω από το μηδέν και αναγκάζονται να κοιμούνται με τα ρούχα, εκτός αν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν αερόθερμο.

Η επικοινωνία τους με τον έξω κόσμο επίσης είναι περιορισμένη. Η πρόσβαση  στο ίντερνετ  την εποχή της επικοινωνίας και της τεχνολογίας δεν επιτρέπεται, εκτός από τους σπουδαστές και για αυτούς σε περιορισμένες ιστοσελίδες, ενώ η χορήγηση τηλεκάρτας είναι μάλλον σπάνια, με τους άπορους να αντιμετωπίζουν το  μεγαλύτερο πρόβλημα  καθώς περιμένουν μία φορά τον χρόνο για να τους δοθούν τηλεκάρτες. Όσο για τα είδη προσωπικής   υγιεινής δίνονται με το σταγονόμετρο.



Άδειες κρατουμένων

Ένα από τα πιο ουσιώδη προβλήματα των κρατουμένων είναι αυτό των αδειών. Οι κρατούμενοι με τους οποίους συνομιλήσαμε ανέφεραν ότι πρόκειται για μια από τις πιο φειδωλές φυλακές σχετικά με τη χορήγηση αδειών κάτι που ο διευθυντής διέψευσε, παραπέμποντάς μας σε στατιστικά στοιχεία στο ίντερνετ, τα οποία όμως είναι προσβάσιμα μόνο στον ίδιο και το Υπουργείο. Σύμφωνα με την πολιτική της διεύθυνσης για τις άδειες λόγος απόρριψης θεωρείται επίσης και το πόσα επισκεπτήρια έχει κάποιος κρατούμενος, με την αυθαίρετη λογική ότι η έλλειψη επισκεπτηρίων αποδεικνύει  ότι δεν   υπάρχει το κατάλληλο υποστηρικτικό περιβάλλον χωρίς όμως να λαμβάνεται καθόλου υπόψη πως  η συγκεκριμένη φυλακή απέχει έξι ώρες από την Αθήνα και τρεις από τη Θεσσαλονίκη, για να μην αναφέρουμε τα νησιά, καθώς και το κόστος που θα πρέπει κάθε φορά να επωμίζονται οι συγγενείς για μπορέσει ο άνθρωπός τους να πάρει άδεια.  Και βέβαια με αυτή τη λογική είναι προφανές ότι  οι αλλοδαποί ως επί το πλείστον αποκλείονται από το δικαίωμα στην άδεια.

Κρατούμενοι μας ανέφεραν ότι το Συμβούλιο της φυλακής  τους αρνείται συστηματικά τη χορήγηση άδειας χωρίς εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση, ακόμα και ενάμιση ως τρία χρόνια μετά τη θεμελίωση του σχετικού  δικαιώματός τους. Μάλιστα ορισμένοι δήλωσαν ότι έχουν υποβάλει αίτημα και έξι φορές αλλά το αίτημά τους απορρίπτεται. Πρόσφατο παράδειγμα αναλγησίας στη χορήγηση αδειών είναι η απόρριψη 6 αιτημάτων στα 7 στις 17 Οκτωβρίου 2017, όπως μας κατήγγειλαν κρατούμενοι.


Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων έχει επανειλημμένα τονίσει   ότι τα αντικειμενικά κριτήρια που προβλέπει ο νόμος θα πρέπει να υπερισχύουν έναντι των υποκειμενικών του Συμβουλίου της φυλακής (ή της λογικής του εκάστοτε διευθυντή)  το οποίο οφείλει σε κάθε περίπτωση να τεκμηριώνει επαρκώς την όποια απόρριψη με αντικειμενικά κριτήρια και όχι με «μαντεψιά» ή φρονηματικά κριτήρια (βλ. Υπόμνημα).

Η συνάντηση με εκπρόσωπους των κρατουμένων έγινε στο χώρο που λειτουργεί ως λογιστήριο της φυλακής. Οι κρατούμενοι ανέφεραν ότι πράγματι υπάρχει μια βελτίωση τα δυο τελευταία χρόνια σε σχέση με τις συνθήκες κράτησης η οποία αποδίδεται στα μέτρα αποσυμφόρησης του προηγούμενου υπουργού Ν. Παρασκευόπουλου - που στην ουσία τα ανέτρεψε ο σημερινός υπουργός κ. Κοντονής με την κουτσή τροπολογία του. Όσο  για τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης, παρότι λειτουργούν όντως ανακουφιστικά και εποικοδομητικά στο βασανιστήριο του εγκλεισμού, όπως διευκρίνισαν πολύ απέχουν σε ποιότητα και εύρος από αυτό που διαφημίζει το Υπουργείο και ο διευθυντής της φυλακής και ζήτησαν  αυτά τα προγράμματα να διευρυνθούν ώστε να μπορούν να τα παρακολουθούν περισσότερα άτομα. Επίσης ζήτησαν να μπορούν να δανείζονται με ευχέρεια βιβλία από τη βιβλιοθήκη που έχει  περισσότερα από 2000 βιβλία (από δωρεές) τα οποία απ’ ό,τι φαίνεται είναι για να παραμένουν στα ράφια.

Οι κρατούμενοι μετέφεραν στα μέλη της Πρωτοβουλίας τις ανησυχίες και τους προβληματισμούς τους βάζοντας ως προτεραιότητα το ζήτημα της υγείας και της έλλειψης μόνιμης ιατρικής παρακολούθησης, αλλά και την ανάγκη τους για επικοινωνία αφού λόγω της τοποθεσίας της φυλακής τα επισκεπτήρια είναι σπάνια και οι απορρίψεις των αδειών τους συχνές και επαναλαμβανόμενες. Όπως είπε ένας κρατούμενος: «Έχει αρχίσει να μειώνεται το λεξιλόγιό μου», και η φράση αυτή περιγράφει με ακρίβεια την αίσθηση της απομόνωσης.

Οι κρατούμενοι χαρακτήρισαν τη φυλακή ως «άτυπα πειθαρχική φυλακή» και τα προγράμματα «για το θεαθήναι», αφού οι περισσότεροι δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά, με τη δικαιολογία πάντα ότι δεν υπάρχει αρκετό προσωπικό φύλαξης. Επίσης, εξέφρασαν μεγάλο προβληματισμό για το θέμα της επανένταξης και για το πώς η έλλειψη μέριμνας για τους αποφυλακισθέντες μπορεί να τους κάνει «πιο επικίνδυνους από όσο ήταν όταν μπήκαν».

Όσο για το αν εκπρόσωποι της σημερινής κυβέρνησης τούς έχουν επισκεφτεί, οι κρατούμενοι δήλωσαν πως εκπρόσωποι της κυβέρνησης έχουν επισκεφθεί μια φορά το Κατάστημα χωρίς όμως να μπουν στον κόπο να έρθουν σε επαφή μαζί τους,  να συνομιλήσουν και να  ακούσουν τα προβλήματά τους.

Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων παραμένει όπως πάντα στο πλευρό των κρατουμένων  και ζητάει από  το αρμόδιο Υπουργείο  να σταματήσει η καταστολή μέσω ψυχοφαρμάκων ως τρόπος σωφρονισμού και αντ’ αυτού  να εξασφαλιστεί το βασικό αίτημα όλων των κρατουμένων σε όλες τις φυλακές της χώρας: ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης, που αφορούν, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη με μόνιμους γιατρούς,  σίτιση, ζεστό νερό, θέρμανση, επισκεπτήρια.


Καλεί επίσης την κυβέρνηση να προβεί άμεσα στις απαραίτητες ρυθμίσεις για τον απεγκλωβισμό των κρατουμένων μέσα από τη χρήση του νόμιμου δικαιώματός τους στην άδεια, κάτι που δεν φαίνεται να είναι στις προθέσεις της ούτε στον νέο, υπό διαβούλευση σωφρονιστικό κώδικα, όπου εξακολουθεί να επαφίεται σε συχνά αυθαίρετες, υποκειμενικές αποφάσεις του συμβουλίου.


Να σταματήσει τη μέθοδο της ανακοίνωσης προγραμμάτων επιμόρφωσης και απασχόλησης που παραμένουν κενό γράμμα, λόγω επίκλησης έλλειψης προσωπικού από τις διευθύνσεις των φυλακών, πράγμα που είναι γνωστό και στο υπουργείο. Συνεπώς οι εξαγγελίες παραμένουν ανενεργές και αντί να  λειτουργούν προς όφελος των κρατουμένων κατά τη διάρκεια της έκτισης της ποινής τους και στο μετέπειτα στάδιο της ένταξής τους στην κοινωνία, προβάλλονται ως βιτρίνα σωφρονιστικής πολιτικής, η οποία δεν εφαρμόζεται.



*************

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ



Επίσκεψη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων

στις φυλακές Κασσαβέτειας



Αθήνα,  25 Απριλίου 2017


Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων  επισκέφθηκε πρόσφατα τις φυλακές Κασσαβέτειας –αγροτικές και κλειστές- και κατέγραψε τα εξής:

Σε μια μεγάλη αγροτική έκταση, κοντά στον Αλμυρό Μαγνησίας, συνυπάρχουν οι δύο φυλακές της Κασσαβέτειας που αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές λογικές. Πρόκειται αφενός για την αγροτική φυλακή, μία απάντηση στον απόλυτο εγκλεισμό, η οποία αποτελεί και το μόνο δείγμα αντεγκληματικής πολιτικής στο εγχώριο σωφρονιστικό σύστημα εδώ και έναν αιώνα. Αφετέρου σε ένα μικρό οριοθετημένο τμήμα της έκτασης βρίσκεται η συνήθης κλειστή φυλακή, που στη συγκεκριμένη περίπτωση κρατεί σε εγκλεισμό νέους 18-25 ετών.



1. Αγροτική φυλακή

Το βασικό στοιχείο είναι ότι η ζωή των κρατουμένων εδώ διέπεται από την καθημερινή εργασία, ένα στοιχείο «κανονικότητας» που σπάει τη στείρα τιμωρία του απόλυτου εγκλεισμού και προσιδιάζει σε μια διαδικασία επανένταξης, κάτι άγνωστο στο «σωφρονιστικό» σύστημα. Οι κρατούμενοι εργάζονται κατά κανόνα στην καλλιέργεια της γης και την κτηνοτροφία, ενώ στο παρελθόν εργάζονταν και στην παραγωγή προϊόντων και τη μεταποίηση. Η αμοιβή τους περιλαμβάνει ένα στοιχειώδες συμβολικό ποσό καθώς και τον  ευεργετικό υπολογισμό του χρόνου έκτισης της ποινής (η μία μέρα προσμετράται για τρεις). Διαμένουν συνήθως ανά 4 ή και 2, σπάνια ατομικά σε οικίσκους που βρίσκονται σε ένα τμήμα της έκτασης, κοντά στα κτίρια της διοίκησης. Έχουν τα κλειδιά των σπιτιών τους, ενώ ορισμένοι βελτιώνουν με δικούς τους πόρους τις στοιχειώδεις αυτές κατασκευές. Η κατάσταση των κατασκευών  είναι αναντίστοιχη με την εκ πρώτης όψεως εικόνα, με κυριότερο πρόβλημά τους τα καρκινογόνα φύλλα ελενίτ που καλύπτουν τις σκεπές και φλέγονται το καλοκαίρι με τις υψηλές θερμοκρασίες. Οι τουαλέτες είναι στη μέση περίπου του χωραφιού, όπου λειτουργούν οι 3 (από τις 5) για 30 άτομα. Είναι εκεί που κάνουν και μπάνιο, με την όλη κατάσταση να επιδεινώνεται πολλαπλά τον χειμώνα.

Η αγροτική φυλακή δέχεται κρατούμενους δευτερογενώς (από μεταγωγή από άλλες φυλακές) και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Προκειμένου να μεταχθεί κανείς σε αγροτική φυλακή οφείλει να έχει εκτίσει ένα ικανό τμήμα της ποινής του σε κλειστή φυλακή και να έχει ήδη ασκήσει ορθά το δικαίωμα της άδειας.  Μετά τη μεταγωγή του στην αγροτική φυλακή,  περνά ένα «πειραματικό» στάδιο που η διάρκειά του είναι μερικές εβδομάδες έως 2-3 μήνες και στη συνέχεια εντάσσεται στο κανονικό πρόγραμμα της αγροτικής φυλακής. Αναλαμβάνει να εργαστεί είτε στον τομέα της βόσκησης, είτε του αρμέγματος, είτε της καλλιέργειας σιτηρών ή λαχανικών κλπ. Τα σιτηρά που παράγονται διατίθενται για ζωοτροφές. Τα λαχανικά πέρα από την κάλυψη των αναγκών της φυλακής, διοχετεύονται και στις φυλακές της Λάρισας, του Δομοκού και του Βόλου. Το γάλα πωλείται σε τοπική βιομηχανία γάλατος, ενώ θα μπορούσε κάλλιστα, όπως υπογραμμίζει η διευθύντρια, να επεκταθούν οι δραστηριότητες της αγροτικής φυλακής και στη διάθεση προϊόντων σε καταναλωτές, όπως π.χ. γάλατος. Δυστυχώς το ξυλουργείο δεν λειτουργεί πλέον λόγω έλλειψης ανθρώπων με σχετική κατάρτιση. Οι δραστηριότητες αυτές παράγουν έσοδα, τα οποία θα μπορούσαν και να διπλασιαστούν αν λειτουργούσε όλο το εύρος των δυνατοτήτων.

Όσον αφορά τον ελεύθερο χρόνο των κρατουμένων, λειτουργεί καφενείο σε έναν από τους οικίσκους. Στην εκπαιδευτική διαδικασία δεν συμμετέχουν καθώς δεν έχουν κίνητρο περαιτέρω ευεργετικής προσμέτρησης. Γενικά οι κρατούμενοι φτάνοντας εκεί μετά από πολυετή εγκλεισμό σε κλειστή φυλακή εκτιμούν τις καλύτερες συνθήκες και είναι διατεθειμένοι να σεβαστούν τους όρους λειτουργίας. Αναφέρονται στα προβλήματα των υποδομών, αλλά η βασική τους έγνοια είναι οι όροι αποφυλάκισης και η ασάφεια των σχετικών διατάξεων.

Η χωρητικότητα της αγροτικής φυλακής Κασσαβέτειας είναι 250 άτομα, εντούτοις μόνον 124 θέσεις καλύπτονται, δηλαδή λιγότερες από τις μισές, τη στιγμή που υπάρχουν κλειστές φυλακές όπου συχνά στοιβάζονται διπλάσιοι κρατούμενοι από τις προβλεπόμενες θέσεις. Αντί λοιπόν να αποτελεί προτεραιότητα η ενίσχυση του θεσμού της αγροτικής φυλακής, τόσο σε αριθμό όσο και σε υποδομές καθώς και σε επιστημονικό-τεχνικό  δυναμικό, δεν υπάρχει καμία μέριμνα να αξιοποιηθούν οι διαθέσιμες θέσεις. Την ίδια στιγμή ένας πληθυσμός 9000 και πλέον κρατουμένων είναι καταδικασμένοι σε μια στείρα τιμωρητική και απάνθρωπη διαδικασία απόλυτου εγκλεισμού χωρίς να τους δίνεται καμιά δυνατότητα επανένταξης, εκτίοντας την ποινή τους στις αγροτικές.

Το καθεστώς της αγροτικής φυλακής συγκρινόμενο με αυτό της κλειστής σαφώς είναι περισσότερο θετικό για τους κρατούμενους, πλην όμως σε σχέση με το παρελθόν οι  δυνατότητες επανένταξης των κρατουμένων έχουν συρρικνωθεί. Αρκεί να σταθεί κανείς μπροστά στη φωτογραφία όπου ο διευθυντής συνόδευε τους κρατούμενους της αγροτικής φυλακής Κασσαβέτειας για μπάνιο πριν από πολλές δεκαετίες! Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι κάποτε εκεί λειτουργούσε γεωργική σχολή, ενώ σήμερα όχι.


2. Κλειστή φυλακή νέων

Δίπλα από τον οικισμό των κρατούμενων της αγροτικής φυλακής, μια περίφραξη περιβάλλει ένα άθλιο παμπάλαιο διώροφο κτίριο, παγωμένο και υγρό με κυρίαρχη την αίσθηση της μούχλας. Στο κτίριο λειτουργούν 4 θάλαμοι, 2 ανά όροφο, όπου έχουν μοιράσει 19 κρατούμενους από 18 έως 25 ετών, πολλοί εκ των οποίων είναι απλώς υπόδικοι! Η δικαστική εξουσία στέλνει νέους ανθρώπους, κυρίως από αποκλεισμένα κοινωνικά στρώματα, μια ώρα αρχύτερα στη φυλακή απλώς και μόνον για να περιμένουν εκεί τη δίκη τους.  Η μόνη φροντίδα  του κράτους γι’ αυτούς τους νέους είναι να τους παραπέμπει από τον αποκλεισμό στον εγκλεισμό σ’ ένα προδιαγεγραμμένο έγκλημα από την πλευρά του, αντί να δημιουργήσει δομές που θα εξασφαλίσουν ευκαιρίες και δίχτυ προστασίας.

Οι κρατούμενοι κατανέμονται σε διώροφα κρεβάτια, όταν οι περισσότεροι θάλαμοι είναι άδειοι και κλειδωμένοι. Ντουλάπες δεν υπάρχουν. Η τουαλέτα του θαλάμου είναι σε τραγική κατάσταση, οι τοίχοι σκαμμένοι από την υγρασία. Η θέρμανση του μεγάλου θαλάμου επαφίεται στην ελάχιστη λειτουργία και απόδοση ενός παμπάλαιου κλιματιστικού. Για να ζεσταθούν οι κρατούμενοι αναγκάζονται να μαζεύονται γύρω από το καλοριφέρ του προθάλαμου της τουαλέτας! Στο διάδρομο που μυρίζει υγρασία και μούχλα έχουν απλωμένα ρούχα, που τα πλένουν στο χέρι, αφού το πλυντήριο έχει χαλάσει. Το τηλέφωνο είναι έξω στο προαύλιο όπου  το χειμώνα είναι υποχρεωμένοι να στέκονται στην παγωνιά για να τηλεφωνήσουν. Δίπλα στο μικρό τσιμεντένιο προαύλιο υπάρχει ένα ευρύχωρο γήπεδο, όπου η διευθύντρια προσβλέπει να μετακινηθούν τα όρια ενός μεγαλύτερου προαυλίου, αντίστοιχου των χώρων της Κασσαβέτειας.


Εκπαίδευση

Η εκπαίδευση απευθύνεται μόνο στους νέους. Λειτουργεί Δημοτικό σχολείο και Γυμνάσιο, όπως συμβαίνει στις φυλακές ανηλίκων και νέων. Είναι θετικό ότι τα μαθήματα δεν πραγματοποιούνται στο καταθλιπτικό κτίριο της φυλακής, αλλά στο κτίριο πολλαπλών χρήσεων, έναν ευχάριστο, καθαρό, ανθρώπινο χώρο που σέβεται τους ανθρώπους και το σέβονται και οι χρήστες του. Το Δημοτικό λειτουργεί σε ένα μικρό χώρο ως μονοθέσιο σχολείο. Εκεί φοιτούν 2 ομάδες των 4 ατόμων περίπου. Η πρώτη ομάδα ξεκινά από το επίπεδο του αλφαβητισμού, με 3 από τους 4 μαθητές να είναι Έλληνες πολίτες 19+ ετών όπως είπε χαρακτηριστικά ο δάσκαλος- που δεν γνωρίζουν ανάγνωση και γραφή! Το Γυμνάσιο λειτουργεί στη μεγάλη αίθουσα εκδηλώσεων, όπου διδάσκονται όλα τα μαθήματα από καθηγητές του Γυμνασίου Αγχιάλου σε ομάδες, γύρω από 3 τραπέζια. Την ημέρα της επίσκεψης ο αριθμός των μαθητών που συναντήσαμε στις τάξεις ήταν μικρότερος από τους μισούς κρατούμενους. Επιπλέον ένας μαθητής παρακολουθεί ΕΠΑΛ εκτός φυλακής.

Γενικά τα επισκεπτήρια είναι λιγοστά τόσο για τους έγκλειστους της αγροτικής, όσο και γι’ αυτούς της κλειστής. Ρωτήσαμε έναν δεκαενιάχρονο γιατί δεν έχει επισκεπτήρια, η απάντηση ήταν καταλυτική: γιατί οι γονείς του είναι στη φυλακή. Γι’ αυτά τα παιδιά που μεγάλωσαν χωρίς γονική μέριμνα, η Πολιτεία αφήνοντάς τα στην τύχη τους προδιαγράφει και τη δική τους πορεία προς τη φυλακή.


Ψυχοκοινωνική υποστήριξη

Στο κτίριο υπάρχει ένας μόνο καθαρός και «ζεστός» χώρος, όπου λειτουργεί συμβουλευτική μία φορά την εβδομάδα για 26 τοξικοεξαρτημένους. Όμως η γενικότερη ψυχική υποστήριξη των κρατουμένων είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη. Πρακτικά ένας ψυχίατρος επισκέπτεται τη φυλακή μία φορά το μήνα με την κινητή μονάδα του κέντρου ψυχικής υγείας Βόλου. Είναι αδιανόητο η Πολιτεία να χώνει ανθρώπους στη φυλακή, να τους στερεί την ελευθερία,  να τους επιβάλλει έναν περίγυρο εγκληματικότητας, τιμωρητικές συνθήκες ως τα όρια της ανθρώπινης αντοχής -υποτίθεται για «σωφρονισμό»- και συγχρόνως να μην διαθέτει τον απαραίτητο αριθμό ειδικών για ψυχική υποστήριξη.  Κι αυτή η διαπίστωση δυστυχώς είναι επαναλαμβανόμενη  σε κάθε φυλακή.


Στην Κασσαβέτεια εργάζονται τρεις (3) κοινωνικοί λειτουργοί, οι οποίοι ταυτόχρονα υποστηρίζουν εκ περιτροπής, ανά εξάμηνο, τη φυλακή του Δομοκού η οποία δεν διαθέτει κοινωνικό λειτουργό. Όπως είπε ένας κοινωνικός λειτουργός εδώ δίνουν έμφαση στην εκπαίδευση, όπου πράγματι χρειάζεται πολλή δουλειά προκειμένου να μπορέσουν οι κρατούμενοι να δουν τον εαυτό τους να μετέχει σε μια μορφωτική διαδικασία. Επίσης οι πρακτικές ανάγκες είναι πολλές, αφού το 90% των κρατούμενων είναι άποροι.


Υπηρεσίες υγείας

Για τις ανάγκες όλων των έγκλειστων στις φυλακές  Κασσαβέτειας –αγροτική και κλειστή- υπάρχει ένας μόνιμος παθολόγος και ένας κατ’ επίσκεψη, καθώς και δύο οδοντίατροι κατ’ επίσκεψη.

Επικοινωνία με τον έξω κόσμο

Συντηρούνται κάποιες ετήσιες επαφές για θρησκευτικούς λόγους. Είναι ζητούμενο η εδραίωση ανταλλαγών για πολιτιστικούς, εκπαιδευτικούς και ψυχαγωγικούς λόγους. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι φυλακές συνυπάρχουν ειρηνικά με το παρακείμενο χωριό από το οποίο χωρίζονται με απλούς φράχτες.


Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων ήδη από το 2013 έχει ανακινήσει το ζήτημα της υποβάθμισης των αγροτικών φυλακών μέσω της τακτικής της μη κάλυψης των διαθέσιμων θέσεων. Ο παραλογισμός αυτός συνεχίζεται. Η Πολιτεία εξακολουθεί να στοιβάζει ανθρώπους στις κλειστές φυλακές με συνέπεια οι ήδη βεβαρυμμένες συνθήκες διαβίωσης να γίνονται ακόμα χειρότερες,  ενώ μετάγει λιγότερους από τους μισούς από τις προβλεπόμενες θέσεις στις αγροτικές. Στερεί έτσι την ελπίδα από 9000 και πλέον κρατούμενους να εκτίσουν ένα μέρος της ποινής τους σε σχετικά ανθρώπινες συνθήκες. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται οι προϋποθέσεις μαρασμού και τελικά κλεισίματος των αγροτικών φυλακών, παρότι θα μπορούσε η αγροτική παραγωγή να διπλασιαστεί, οι ανενεργές μονάδες να αναβιώσουν, και τα έσοδα να διπλασιαστούν επ’ ωφελεία εναλλακτικών δομών που για τη δημιουργία τους προτάσσεται πάντα ως πρόβλημα το κόστος.

Απαιτούμε από το υπουργείο Δικαιοσύνης που έχει την ευθύνη της λειτουργίας των φυλακών να διασφαλίσει τη ροή κρατουμένων προς τις αγροτικές φυλακές και να συμπεριλάβει μεγαλύτερο αριθμό κρατουμένων σ’ αυτόν τον τρόπο έκτισης των ποινών, επιπλέον δε να ενισχύσει και την επαγγελματική κατάρτιση των εκεί εγκλείστων.

Απαιτούμε ο θεσμός της έκτισης της ποινής σε αγροτικές φυλακές να συμπεριλάβει το σύνολο της γυναικείας φυλακής της Θήβας.

Απαιτούμε από τη λεγόμενη Πολιτεία να αναλάβει τις ευθύνες της απέναντι στους έγκλειστους της κλειστής φυλακής Κασσαβέτειας και να πράξει ό,τι δεν έπραξε έως τώρα, με αποτέλεσμα να βρίσκονται στη φυλακή αυτοί οι νέοι άνθρωποι, όπως και τόσοι άλλοι σε ανάλογες φυλακές, εξαιτίας της εγκληματικής αμέλειας των κρατικών δομών, της παιδείας, της υγείας, της κοινωνικής μέριμνας. Και το ελάχιστο που μπορεί να πράξει για τους νέους αυτούς είναι να τους παράσχει ψυχοκοινωνική υποστήριξη και επαγγελματική κατάρτιση σε κοινωνικές δομές εκτός φυλακής, με  στόχο την ομαλή κοινωνική τους επανένταξη.



**************



ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Επίσκεψη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων στο Ν.Φ.Κ. «Αγ. Παύλος», γνωστό ως «Κολαστήριο»



Αθήνα, 27 Φεβρουαρίου 2017

Στις αρχές Φεβρουαρίου πραγματοποιήθηκε η προγραμματισμένη επίσκεψη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων, στο Νοσοκομείο Φυλακών Κορυδαλλού «Αγ. Παύλος», ένας ιδιότυπος χώρος εγκλεισμού που επιβεβαιώνει για άλλη μια φορά -και μάλιστα στο έπακρο- την πεποίθηση πως οι φυλακές είναι μόνο χώροι για τη σκληρή και εκδικητική μεταχείριση εκείνων τους οποίους το κράτος υποτίθεται πως επιδιώκει να «σωφρονίσει».

Η Πρωτοβουλία επισκέφτηκε αρκετούς χώρους του κτιρίου και συζήτησε με τους ασθενείς κρατουμένους, το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό καθώς και τη Διεύθυνση.

Από την επίσκεψή της, η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων κατέγραψε τα εξής:


Κτίριο-Συνθήκες

Σε ένα παλιό και υγρό κτίριο κρατούνται για νοσηλεία 185 ασθενείς κρατούμενοι, ενώ παράλληλα παραπέμπονται εκεί για ιατρικές εξετάσεις κρατούμενοι από άλλες φυλακές της χώρας, οι οποίοι είτε επιστρέφουν σ’ αυτές είτε μεταφέρονται σε νοσοκομεία για χειρουργεία και ειδικές θεραπείες. Ένα κτίριο που εμφανέστατα, αλλά και επί της ουσίας συνιστά φυλακή και όχι νοσοκομείο. Η δημοσιότητα που πήρε παγκοσμίως το ζήτημα των απάνθρωπων συνθηκών το 2014, οι σχετικές καταδίκες της Ελλάδας από το ΕΔΑΔ (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) καθώς και η έκθεση της CPT (Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων) έφεραν κάποια αμυδρά αποτελέσματα στις συνθήκες διαβίωσης των νοσηλευόμενων, αφού οι τοίχοι έχουν βαφτεί, τα σπασμένα τζάμια έχουν αντικατασταθεί, τα διώροφα κρεβάτια έχουν κατά κανόνα αφαιρεθεί –εκτός κάποιων εξαιρέσεων- και η θέρμανση έχει σχετικά αποκατασταθεί - αν και κάποιοι ασθενείς  διαμαρτύρονται για έλλειψή της. Η ασφυξία ωστόσο είναι εκεί, τεντώνει κανείς το χέρι του και προσκρούει στο κρεβάτι του διπλανού του, ντουλάπες ανύπαρκτες, μπάνια κάπου στο διάδρομο. Είναι προφανές ότι ο δρόμος εφαρμογής στοιχειωδών προδιαγραφών που συνάδουν με τα δικαιώματα των κρατουμένων είναι μακρύς.

Το ΝΦΚ διαθέτει 60 θέσεις, όμως κατά την ημέρα της επίσκεψης «νοσηλεύονταν» 185 άνθρωποι, οι μισοί εκ των οποίων είναι οροθετικοί. Εξ αυτών 60 (που είναι σε καλύτερη κατάσταση) βρίσκονται σε αχρησιμοποίητη πτέρυγα της παρακείμενης φυλακής του Κορυδαλλού, στο επονομαζόμενο «παράρτημα». Μ’ αυτό τον τρόπο ο αριθμός των υπεράριθμων νοσηλευόμενων στο κυρίως κτίριο του ΝΦΚ περιορίστηκε από το τριπλάσιο στο διπλάσιο (125) της χωρητικότητάς του.

Το συγκεκριμένο ίδρυμα, παρότι ονομάζεται νοσοκομείο, δεν λειτουργεί σαν κανονικό νοσοκομείο, είναι περισσότερο χώρος εγκλεισμού ασθενών, βαριά ασθενών και αναπήρων  και όχι χώρος ιατρικής φροντίδας που αρμόζει σε νοσοκομειακή μονάδα. Η παροχή νοσοκομειακής περίθαλψης περιορίζεται σε στοιχειώδεις εξετάσεις και κάποια νοσηλεία (για τους εδώ έγκλειστους). Όταν ρωτήθηκαν οι γιατροί για τον αυξημένο αριθμό θανάτων (περίπου ένας τον μήνα), η απάντησή τους ήταν απλή: είναι αναμενόμενο αφού τα βαριά περιστατικά από όλες τις φυλακές καταλήγουν στο ΝΚΦ.

Ιατρική περίθαλψη-νοσηλεία

Σύμφωνα με τους γιατρούς, η έλλειψη ασθενοφόρου αποτελεί πρόβλημα, αφού χρειάζεται διακομιδή ακόμη και 2-3 φορές καθημερινά, όχι μόνο για τους ασθενείς του νοσοκομείου, αλλά και για τους κρατούμενους των Φυλακών Κορυδαλλού, ένα συνολικό πληθυσμό 3.000 ατόμων με αυξημένα περιστατικά ασθενών, τραυματισμών κλπ. Θεωρούν πως κάποιοι ασθενείς μπορεί να μην είχαν άσχημη κατάληξη αν υπήρχε ασθενοφόρο για να τους μεταφέρει εγκαίρως σε νοσοκομείο του ΕΣΥ. Αντιλαμβανόμενοι τη δυσχέρεια διάθεσης ασθενοφόρου για τις ανάγκες του νοσοκομείου και της φυλακής, προτείνουν ως λύση τη στάθμευση του ασθενοφόρου της περιοχής κοντά στο νοσοκομείο, όπως συνέβαινε παλιότερα.


Στο «νοσοκομείο» υπηρετούν  μόνο 7 μόνιμοι γιατροί διαφόρων ειδικοτήτων (μεταξύ αυτών παθολόγος, χειρούργος, ορθοπεδικός, ακτινολόγοι), ενώ  επισκέπτες γιατροί καλύπτουν συμπληρωματικές ανάγκες. Δεν παρέχονται υπηρεσίες αποκατάστασης και φυσικοθεραπείας. Σημαντικές επίσης είναι οι ελλείψεις σε νοσηλευτικό προσωπικό, αφού οι νοσηλευτές δεν ξεπερνούν τους 11. Κατά συνέπεια νοσηλευτές και γιατροί δεν επαρκούν, ώστε να υπάρχει ο ελάχιστος αριθμός των 2 νοσηλευτών και 2 γιατρών ανά βάρδια. Εργαζόμενοι επί μακρόν αναμένουν προκήρυξη θέσεων και θέσπιση κινήτρων ώστε να προσέλθουν νέοι εργαζόμενοι, με την ελπίδα να μπορέσουν οι ίδιοι να συνεχίσουν αλλού την επαγγελματική τους πορεία.


Παρ’ όλα αυτά οι γιατροί του ΝΦΚ δεν βλέπουν με θετική ματιά την ένταξη του «νοσοκομείου» στο ΕΣΥ, παρά την αναβάθμιση λειτουργίας του ιατρικού σκέλους που αυτή θα επιφέρει. Απ’ την άλλη πλευρά, ούτε η κυβέρνηση προχωρά προς σ’ αυτή την κατεύθυνση παρά τις εξαγγελίες, μολονότι η ιδέα δημιουργίας εξωτερικής πτέρυγας σε υπάρχον νοσοκομείο έχει ήδη συζητηθεί.


Είναι εμφανές ότι η αντιμετώπιση του ιατρο-νοσηλευτικού προσωπικού χρειάζεται συνολική αναθεώρηση, προκειμένου οι προκηρυσσόμενες θέσεις να προσελκύουν το απαραίτητο ενδιαφέρον και να μην παραμένουν κενές. Η πρόβλεψη δυνατότητας της συνέχισης του εργασιακού βίου γιατρών και νοσηλευτών σε άλλες νοσηλευτικές μονάδες πέραν των φυλακών είναι απαραίτητη συνθήκη, όσο απαραίτητη είναι και η ουσιαστική μετατροπή των ιδρυμάτων αυτών σε νοσοκομεία και σε χώρους σωφρονισμού αντίστοιχα. Όσα κίνητρα και αν θεσπιστούν δεν θα υπερνικηθεί το βασικό αντικίνητρο, να ασκεί ένας επιστήμονας το επάγγελμά του σε μια φυλακή.



Τρεις εικόνες από το Κολαστήριο

Η τραγωδία του 2ου ορόφου: Είναι η πτέρυγα των οροθετικών, που καταδικάστηκαν για αδικήματα που συνήθως συνδέονται με τη χρήση ναρκωτικών, με αποτέλεσμα να βρεθούν σ’ αυτή την κόλαση αντί σε προγράμματα απεξάρτησης. Είναι δύσκολο να μεταφέρει κανείς την εικόνα της απόγνωσης που χαρακτηρίζει αυτούς τους ανθρώπους, το άδειο τους βλέμμα  -το βλέμμα των τοξικοεξαρτημένων που συντηρούνται με ψυχοφάρμακα- τις ανοιχτές πληγές στο σώμα τους και την ανάγκη τους για φροντίδα, κατανόηση και ελευθερία. Αναπόφευκτο να αναρωτηθεί κανείς πώς είναι δυνατόν να κρατούνται τοξικοεξαρτημένοι άνθρωποι, πεταμένοι σε κελιά, αντί να έχουν την αναγκαία γι’ αυτούς φροντίδα, ψυχική και σωματική.


Θάλαμος 6 του 1ου  ορόφου: Εδώ διαδραματίζεται ένα άλλο ανθρώπινο δράμα, άλλοι 7 βαριά ασθενείς, μη αυτοεξυπηρετούμενοι, βρίσκονται κατάκοιτοι στα παλιά κρεβάτια (όχι νοσοκομειακά) του «σωφρονιστικού» συστήματος για να μην κινδυνεύσει το κοινωνικό σύνολο! Άνθρωποι με χρόνια νοσήματα, όπως στεφανιαία νόσο και καρκίνο,  μερικοί μάλιστα παππούδες γύρω στα 80, αδυνατούν να κατανοήσουν γιατί τα δικαστικά συμβούλια απορρίπτουν τις αιτήσεις αποφυλάκισής τους, παρά τη βεβαιωμένη αναπηρία τους 67%+ από την αρμόδια επιτροπή (Κέντρα Πιστοποίησης Αναπηρίας-ΚΕΠΑ), γιατί οι δικαστές ζητούν επιπλέον έκθεση πραγματογνώμονα αμφισβητώντας την απόφαση των ΚΕΠΑ, γιατί κωλυσιεργούν 3-5 μήνες έως και 1,5 χρόνο. Ίσως, επειδή δεν έχουν ιδέα ποιους ανθρώπους ξαναδικάζουν και εκδίδουν νέες καταδίκες ερήμην.

Η απόφασή τους θα ήταν σίγουρα διαφορετική, αν συνεδρίαζαν στον θάλαμο 6 του 1ου ορόφου του ΝΦΚ ή στο κελί της απομόνωσης.


Απομόνωση: Σε κελιά απομόνωσης παραμένουν οι νεοεισερχόμενοι επί 15 ημέρες, μέχρι να ολοκληρωθούν οι εξετάσεις τους και να διαπιστωθεί ότι μπορούν να μεταφερθούν στους θαλάμους.

Στο ισόγειο υπάρχουν άλλα 4 κελιά απομόνωσης όπου κρατούνται οι «ειδικοί ασθενείς», για λόγους δικής του ασφάλειας  και κατόπιν δικής τους θέλησης (σύμφωνα με τον αρχιφύλακα). Εκεί παραμένουν πρόσκαιρα κάποιοι κρατούμενοι που κινδυνεύει η ασφάλειά τους στις πτέρυγες, αλλά και μόνιμα ο Σάββας Ξηρός, ο οποίος λόγω των βαριών αναπηριών του και κυρίως της απειροελάχιστης όρασής του αδυνατεί να υπάρξει σε άλλο περιβάλλον όπου συμβαίνει η παραμικρή μεταβολή. Εκεί, σε αναγκαστική ισόβια απομόνωση, χωρίς καν τη δυνατότητα να βγει στο προαύλιο των φυλακών λόγω των προβλημάτων όρασης, σαπίζει ένας άνθρωπος με ποσοστό αναπηρίας που υπερβαίνει το 80%, όταν δικαιούται να αποφυλακιστεί. Και όχι μόνον δεν αποφυλακίζεται, αλλά  στερείται ακόμη και τις άδειες που επίσης δικαιούται. Είναι πάγια η θέση της Πρωτοβουλίας για την άμεση αποφυλάκιση του Σάββα Ξηρού, όπως και όλων των εγκλείστων με 67%+ αναπηρία, που κρατούνται στη φυλακή από τα δικαστικά συμβούλια κατά παράβαση του νόμου.

Τέλος, σε μια άλλη πτέρυγα του Β’ ορόφου, βρίσκονται τα κελιά των εργαζόμενων κρατούμενων, οι οποίοι εργάζονται στο νοσοκομείο για τα ευεργετικά μεροκάματα, ως μάγειρες, καθαριστές κ.ά. Στους δικούς τους θαλάμους εξακολουθούν να υπάρχουν διώροφα κρεβάτια. Αυτό όμως που ξεπερνά κάθε φαντασία είναι  πως 8 εργαζόμενοι εκτελούν και καθήκοντα βοηθών νοσοκόμων στους κατάκοιτους κρατούμενους του 6ου θαλάμου, χωρίς να έχουν  λάβει καμία, έστω και υποτυπώδη, ειδική εκπαίδευση!


Καταγγελίες των ασθενών κρατουμένων

Οι κρατούμενοι ασθενείς, όπως είναι αναμενόμενο, εστιάζουν όλες τις ελπίδες τους, παρά τις διαψεύσεις, στο άρθρο 110Α του Ποινικού Κώδικα: «Η απόλυση υπό όρο χορηγείται ανεξαρτήτως της συνδρομής των προϋποθέσεων των άρθρων 105 και 106, εφόσον ο κατάδικος νοσεί από σύνδρομο επίκτητης ανοσοποιητικής ανεπάρκειας ή από χρόνια νεφρική ανεπάρκεια και υποβάλλεται σε τακτική αιμοκάθαρση ή από ανθεκτική φυματίωση ή είναι τετραπληγικός ή έχει υποστεί μεταμόσχευση ήπατος, μυελού και καρδιάς ή πάσχει από κακοήθη νεοπλάσματα τελικού σταδίου ή από κίρρωση του ήπατος με αναπηρία άνω του εξήντα επτά τοις εκατό (67%) ή από γεροντική άνοια έχοντας υπερβεί το ογδοηκοστό (80ο) έτος της ηλικίας..» Αναφέρονται με αγωνία στις περιπτώσεις αναπήρων άνω του 67%, πιστοποιημένων από τα ΚΕΠΑ, οι οποίοι έχουν εκτίσει τον προβλεπόμενο χρόνο ποινής βάσει του νόμου, και παρ’ όλα αυτά οι δικαστικές αρχές του Πειραιά δεν αναγνωρίζουν τις πιστοποιήσεις, ζητώντας ορισμό πραγματογνώμονα ή νέα γνωμοδότηση από τα ίδια τα ΚΕΠΑ, για το κατά πόσο οι παθήσεις αποτελούν μόνιμη ή πρόσκαιρη κατάσταση ή για τα επί μέρους ποσοστά των συγκεκριμένων παθήσεων. Τόνισαν ότι ο νόμος έχει καταστεί ανενεργός, καθώς αυτή η τακτική είχε ως αποτέλεσμα την απόλυση μόνο 8 ασθενών από το 2016, ενώ εκκρεμούν ακόμα 15-16 αιτήσεις  που μπλοκάρονται από τους εισαγγελείς (ακόμα και για αναπηρία πάνω από 80%).


Διαμαρτύρονται για τη μη εφαρμογή της νέας διάταξης για κατ’ οίκον περιορισμό και συγκεκριμένα για το ότι κανένας κρατούμενος από όσους έχουν εκτίσει τον προβλεπόμενο χρόνο ποινής και αιτήθηκαν υφ’ όρον απόλυση με ηλεκτρονική επιτήρηση (βραχιολάκι) δεν απολύθηκε. Διαπιστώνεται στην πράξη πλέον ότι η προσθήκη του συγκεκριμένου επιβαρυντικού όρου για την υφ’ όρον απόλυση δεν οδήγησε σε λιγότερη φυλακή –κάτι που είχε προβλέψει η Πρωτοβουλία- αλλά σε επιβάρυνση των ήδη περιορισμένων απολύσεων, ενώ παράλληλα αποκλείει τους οικονομικά αδύναμους.


Άλλο ένα σημείο που οι κρατούμενοι θεωρούν πως πρέπει να αλλάξει είναι το όριο ποινής για το οποίο ισχύει η ευεργετική προσμέτρηση των μεροκάματων, που τώρα είναι μόνο 10 έτη. Αν σκεφτεί κανείς πόσο εύκολα τα δικαστήρια καταδικάζουν ανθρώπους σε ποινές άνω των 10 χρόνων καταλαβαίνει πως είναι λίγοι οι κρατούμενοι που επωφελούνται από τα ευεργετικά μεροκάματα.


Μεταξύ άλλων οι κρατούμενοι αναφέρονται και στα επισκεπτήρια και στην ανάγκη εφαρμογής επιτέλους των οικογενειακών επισκεπτηρίων. Μίλησαν επίσης για τις εργασίες που έχουν γίνει για τη βελτίωση των χώρων.


Τέλος εξέφρασαν την έντονη δυσαρέσκειά τους για την αδιαφορία του υπουργού δικαιοσύνης Στ. Κοντονή να τους επισκεφτεί, όπως του έχουν ζητήσει στην επιστολή-καταγγελία τους, τον Δεκέμβριο 2016.


Προγράμματα-Δραστηριότητες

Αυτή τη στιγμή στο παράρτημα λειτουργεί συμβουλευτικό πρόγραμμα του ΚΕΘΕΑ και σχολείο στο οποίο φοιτούν και επτά μαθητές από το κτίριο του «νοσοκομείου».

Όσο για δραστηριότητες αυτές είναι ανύπαρκτες. Κι  αν διαφαίνεται έστω μια πρόθεση για κάποιες μελλοντικές δραστηριότητες στο παράρτημα του ΝΦΚ, για το κτίριο του «νοσοκομείου» αυτό που διαφαίνεται είναι η συνέχιση της λειτουργίας του σαν αποθήκη άρρωστων σωμάτων, σαν χωματερή όπως αναφέρει και η CPT στην έκθεσή της του 2015.


Προτάσεις για βελτιώσεις από τους γιατρούς και τη Διεύθυνση

Η βασικότερη ανάγκη στη συγκεκριμένη φυλακή-«νοσοκομείο», όπου περίπου ο μισός πληθυσμός είναι χρήστες, είναι η απεξάρτηση.

Από τη Διεύθυνση και τους γιατρούς υπογραμμίστηκε η αναγκαιότητα δομών για την επανένταξη των κρατουμένων μέσα σε συνθήκες ημιπροστατευόμενου περιβάλλοντος με ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Χαρακτηριστικά η διευθύντρια δήλωσε πως οι μισοί από τους κρατούμενους που φεύγουν από τη φυλακή-«νοσοκομείο», επανέρχονται μετά από μικρό χρονικό διάστημα.

Τελικά, παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει για τη βελτίωση της εικόνας, αλλά και τη στελέχωση του ΝΚΦ με περισσότερες ειδικότητες σε γιατρούς και νοσηλευτικό προσωπικό, είναι προφανές πως πρόκειται για ένα παλιό κτίριο το οποίο δεν πληροί ούτε καν στοιχειωδώς τις  προϋποθέσεις για να αποτελεί χώρο νοσηλείας ανθρώπων ασθενών.


Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων θεωρεί άμεση την ανάγκη ένταξης του ΝΦΚ στο ΕΣΥ, καθώς η συνεχιζόμενη αδιαφορία του Υπουργείου Υγείας έχει κοστίσει πολλές ζωές ανθρώπων ασθενών, και θα συνεχίσει να κοστίζει και στο μέλλον, αν δεν αλλάξει κάτι τάχιστα.


Αυτό όμως που κάνει την κατάσταση τραγική και εντελώς αδιέξοδη, είναι η  προκλητική αδιαφορία του Υπουργείου Δικαιοσύνης σχετικά με τη μη εφαρμογή του ν.4322/2015 από τα αρμόδια δικαστήρια και κυρίως από τις δικαστικές αρχές του Πειραιά, που δεν αναγνωρίζουν τις πιστοποιήσεις των ΚΕΠΑ, ζητώντας είτε εκ νέου πραγματογνωμοσύνες είτε νέες γνωμοδοτήσεις από τα ΚΕΠΑ.


Δεδομένης αυτής της κατάστασης η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων απαιτεί από το Υπουργείο Δικαιοσύνης να αναλάβει τις ευθύνες του και να θέσει πραγματικά σε λειτουργία το νόμο για την απόλυση των ασθενών με αναπηρία άνω του 67% διευκολύνοντας τις αναγκαίες διαδικασίες. Ήδη οι κρατούμενοι προτείνουν το αυτονόητο: την έκδοση μιας υπουργικής οδηγίας που να διασαφηνίζει τι πρέπει να αναγράφεται από τα ΚΕΠΑ στην πιστοποίηση της αναπηρίας ή και στον ορισμό πραγματογνώμονα εξαρχής, εφόσον οι δικαστές δεν εμπιστεύονται τους γιατρούς των ΚΕΠΑ.

Είναι ανεπίτρεπτο να παραμένουν και να σαπίζουν πίσω από  υγρούς τοίχους άνθρωποι ασθενείς, στερούμενοι όχι μόνο την ελευθερία τους αλλά και το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, τη θεραπεία και τη ζωή.



*************

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Επίσκεψη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων

στο Ψυχιατρείο των Φυλακών Κορυδαλλού



Αθήνα, 12 Φεβρουαρίου 2017

Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων επισκέφθηκε πρόσφατα τη φυλακή- ψυχιατρείο, ένα ίδρυμα όπου η ίδια η ομάδα της διοίκησης διαφωνεί για τα χαρακτηριστικά του: αν είναι πρώτιστα φυλακή ή ψυχιατρείο. Η απάντηση ενυπάρχει στα στοιχεία του μόνιμου προσωπικού: 27 φύλακες, 1 ψυχίατρος, 3 νοσηλευτές, για έναν πληθυσμό περίπου 250 ασθενών, που δεν χαρακτηρίζεται για την επιθετικότητά του ή την τάση απόδρασης. Περίπου οι μισοί είναι αλλοδαποί, αλλά δεν υπάρχει κανένας διερμηνέας, παρότι αποτελεί κοινό τόπο ότι στη διάγνωση και θεραπεία ψυχικών παθήσεων η επικοινωνία παίζει καθοριστικό ρόλο. Είναι φανερό ότι αυτό δεν απασχολεί τους αρμόδιους, αφού δεν πρόκειται για ψυχιατρείο, αλλά για φυλακή ψυχικά ασθενών. Και αν η επανένταξη δεν αποτελεί έργο των φυλακών, η θεραπεία πολύ περισσότερο. Οι κρατούμενοι ασθενείς της φυλακής-ψυχιατρείου παραμένουν μεγαλύτερο διάστημα στη φυλακή από τον μέσο κρατούμενο, δεδομένου ότι πολλοί δεν ασκούν ένδικα μέσα, εξαιτίας της ιδιαιτερότητας της πάθησής τους και της συχνής έλλειψης οικογενειακού-υποστηρικτικού περιβάλλοντος.


Καθημερινότητα

Σημαντικές είναι οι διαφοροποιήσεις στην κατάσταση της υγείας των ασθενών, που στη συντριπτική πλειονότητά τους επιβιώνουν αποτραβηγμένοι σιωπηλά ή χαμένοι, χωρίς επαφή με το περιβάλλον.

Είναι χαρακτηριστικό ότι οι περισσότεροι ούτε καν προαυλίζονται στο υποτυπώδες προαύλιο. Η διαβρωτική αδράνεια της φυλακής υποσκάπτει κάθε δυνατότητα, κάθε ελπίδα. Παραμένουν κυρίως στους θαλάμους και στα κελιά τους, 250 άνθρωποι σε χώρους που προβλέπονται για 160. Παραδόξως υπάρχει έντονη διαφοροποίηση των συνθηκών διαμονής, με σαφώς καλύτερες εκείνες του τελευταίου ορόφου. Είναι προφανές ότι η ανισότητα των όρων εγκλεισμού θα πρέπει να εκλείψει και να μετέχουν των βελτιωμένων συνθηκών καθαριότητας και υγιεινής όλοι οι κρατούμενοι. Οι άνισες συνθήκες διαβίωσης διαμορφώνουν όρους προνομιακής και μειονεκτικής μεταχείρισης με συνεπακόλουθες εμπλοκές στις  σχέσεις των κρατουμένων  μεταξύ τους, αλλά και στις σχέσεις τους με το προσωπικό.

Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη

Οι υπηρεσίες υγείας είναι ανεπαρκέστατες. Αυτή την περίοδο στο ΨΚΚ εργάζονται 1 ψυχίατρος και 3 νοσηλευτές σε μόνιμη βάση, ενώ κάποιες ανάγκες καλύπτονται με 7 εξωτερικούς ψυχιάτρους-επισκέπτες. Οι δε  ελλείψεις σε νοσηλευτικό προσωπικό καλύπτονται από 9 σωφρονιστικούς υπαλλήλους κλάδου φύλαξης! Επισημαίνεται ότι στο ψυχιατρείο δεν υπάρχει ψυχίατρος στη βραδινή βάρδια. Είναι γεγονός ότι υπάρχει απροθυμία των γιατρών να εργαστούν στο συγκεκριμένο ίδρυμα με τις ιδιαιτερότητές του. Ως εκ τούτου υπάρχει ανάγκη πρόβλεψης κινήτρων για την πλήρωση μόνιμων θέσεων ιατρικού καθώς και καταρτισμένου νοσηλευτικού και λοιπού προσωπικού (ένταξη σε ειδικό μισθολόγιο ιατρών ΕΣΥ, μοριοδότηση, κλπ.). Οι προβλεπόμενες 2 θέσεις εργοθεραπευτών δεν επαρκούν για τόσους ασθενείς. Η ψυχοθεραπευτική υποστήριξη δεν είναι κάτι σύνηθες. Αντίθετα είναι συνήθης η χρήση «μπλε κελιών», κελιών με απόλυτη αισθητηριακή απομόνωση. Πρόκειται για «τυφλά» κουτιά-κελιά, βαμμένα μπλε από το πάτωμα μέχρι το ταβάνι, όπου ο κρατούμενος ασθενής ρίχνεται γυμνός έως και 20 ημέρες, ως μέτρο αντιμετώπισης ψυχοδιεγερτικών διαταραχών  -μια απάνθρωπη μεταχείριση, ένα βασανιστήριο ικανό να τρελάνει κάθε άνθρωπο. Δίνει βήμα μόνο στην καταστολή πάση θυσία (κυριολεκτικά), αντί στην πρόληψη των αιτίων  που δύνανται να οδηγούν τους ασθενείς σε διεγερτικές καταστάσεις. Είναι άμεση προτεραιότητα κοινωνικές ομάδες και επιστημονικές κοινότητες να επέμβουν για να σταματήσει αυτή η ταπεινωτική και εξευτελιστική μεταχείριση, αυτό το βασανιστήριο που συντελείται στο ψυχιατρείο των φυλακών Κορυδαλλού.



Προγράμματα κατάρτισης, εκπαίδευσης, υποστηρικτικών δομών

Η κοινωνική λειτουργός σημείωσε τη θετική ανταπόκριση των ασθενών στις λίγες δραστηριότητες και την ανάγκη για αύξησή τους. Επίσης τη θετική επίδραση κάποιων ελάχιστων σημείων επαφής έγκλειστων και κοινωνίας μέσα από πολιτιστικές εκδηλώσεις. Οι ίδιοι οι κρατούμενοι, όσων η κατάσταση το επιτρέπει, ζητούν προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και αναφέρονται με απόγνωση στο γεγονός ότι μετά από 8, 12, 15 χρόνια εγκλεισμού θα βρεθούν στην κοινωνία χωρίς καμία δυνατότητα εργασίας.

Ζητούν με αγωνία ανθρώπινα επισκεπτήρια  -όχι μέσα από τζάμια και τηλέφωνα- ώστε να υπάρξουν στοιχειώδεις συνθήκες ανθρώπινης στήριξης και επικοινωνίας. Ζητούν διευκόλυνση της σύνδεσης με οικείους με τη χρήση κινητών τηλεφώνων και ίντερνετ, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες.

Με δεδομένα την παντελή έλλειψη μέριμνας των ασθενών μετά την έκτιση της ποινής τους, καθώς και την εγκατάλειψη πολλών με αποτέλεσμα να παραμένουν «αζήτητοι» στο ΨΚΚ, υπάρχει ανάγκη πρόβλεψης μιας ανοιχτής δομής, εξωτερικής του ψυχιατρείου, για την αποϊδρυματοποίηση και την υποστήριξη της κοινωνικής επανένταξής τους. Τα διαθέσιμα, αναξιοποίητα πλέον, κτίρια (μετά και τη συγχώνευση νοσηλευτικών ιδρυμάτων) μπορούν κάλλιστα να λειτουργήσουν ως δομές αυτού του τύπου.


Τι έχει άλλαξει στο ΨΚΚ

-Κατά την ημέρα της επίσκεψης διαπιστώθηκε καθαριότητα  γενικώς και επαρκής θέρμανση.

-Οι χώροι είχαν πρόσφατα βαφτεί.

-Η τραγική ειρωνεία είναι ότι και τα «μπλε κελιά» έχουν αρχίσει να βάφονται σε χρώμα μπεζ, ενώ το όνειδος παραμένει ατόφιο. Τα κελιά της απόλυτης αποδόμησης και εκμηδένισης της ανθρώπινης ιδιότητας δεν χρειάζονται αλλαγή χρώματος, το μόνο που χρειάζεται είναι να κλείσουν τώρα.

Παρά τις υποτυπώδεις έως ανύπαρκτες παροχές υγείας, υπάρχουν φωνές στη διοίκηση του ΨΚΚ που αντιτίθενται στην υπαγωγή του στο ΕΣΥ. Είναι θετικό ότι παρά τις εσωτερικές αντιστάσεις, άνοιξε και ολοκληρώθηκε το στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης για την υπαγωγή του ΨΚΚ στο ΕΣΥ και ελπίζουμε να προχωρήσει. Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων θεωρεί αναγκαίο -προκειμένου να θεσπιστούν προδιαγραφές νοσοκομειακής μονάδας στο ΨΚΚ- να υπαχθεί, να συνδεθεί και να λειτουργήσει υπό την επιστημονική ευθύνη και εποπτεία του ΕΣΥ. Είναι ένας δρόμος που μπορεί να οδηγήσει στην εξάλειψη ακραίων, ιδιαζουσών πρακτικών, όπως η εμπλοκή του φυλακτικού προσωπικού στο θεραπευτικό έργο των νοσηλευτών και το βασανιστήριο των μπλε (και πρόσφατα) μπεζ κελιών.

Επισημαίνεται τέλος ότι το σύστημα απονομής της δικαιοσύνης έχει το δικό του θεμελιώδες μερίδιο ευθύνης σ’ αυτή τη φυλακή εκμηδένισης ανθρώπων ασθενών με το να απορρίπτει αιτήματα αποφυλάκισης δικαιούχων με πιστοποιημένη αναπηρία 67% και άνω, αλλά και με το να δικάζει με πλήρη καταλογισμό ψυχικά ασθενείς. Ως εκ τούτου είναι καταφανές ότι ο κοινωνικός έλεγχος σε όλες τις βαθμίδες εξουσίας είναι επιτακτική ανάγκη.

***************

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Επίσκεψη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων

στις Γυναικείες Φυλακές του Ελεώνα Θηβών



Αθήνα, 23 Ιανουαρίου 2017

Στις 19/12/2016, η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων επισκέφτηκε τις Γυναικείες Φυλακές Ελεώνα Θηβών για δεύτερη φορά μέσα στο 2016 (η 1η ήταν τον Φεβρουάριο 2016). Διαπίστωσε ότι δυστυχώς ουσιαστικές αλλαγές δεν έχουν υπάρξει, παρά τις κάποιες μικροεπεμβάσεις, οι οποίες θα αναφερθούν στη συνέχεια.



Στη φυλακή ζουν 380 γυναίκες έναντι 300 προβλεπόμενων θέσεων. Στοιβαγμένες σε θαλάμους ανά 12-17, επί ατέλειωτες ώρες κάθε μέρα, επί ατέλειωτες μέρες, επί ατέλειωτα χρόνια εγκατάλειψης. Μεταξύ αυτών 33 με ισόβια κάθειρξη. Οι 180 είναι άπορες και λαμβάνουν –μόνο αυτές- τα βασικότερα είδη υγιεινής από την κοινωνική υπηρεσία. Οι 55 είναι εξαρτημένες, από τις οποίες 8 συμμετέχουν στην κοινότητα απεξάρτησης. Σε ειδική πτέρυγα κρατούνται 12 κορίτσια μετεφηβικής ηλικίας 18-21 ετών (στην αρχή του 2016 ήταν 4). 11 μωρομάνες ζουν με τα 11 μωρά τους ηλικίας μέχρι τριών ετών σε μία ημιυπόγεια πτέρυγα, η καθεμιά με συγκελίτη το ίδιο το μωρό της. Είναι μητέρες που είτε «επέλεξαν» να μην αποχωριστούν τα μωρά τους είτε δεν διέθεταν άλλη εναλλακτική πέρα από την απειλή να σταλούν τα παιδιά τους σε ίδρυμα. Είναι η σκληρή πραγματικότητα που αποδεικνύει το ατελές της νομοθετικής παρέμβασης Παρασκευόπουλου, κατά την οποία μητέρες παιδιών μέχρι 8 ετών που εκτίουν ποινή μικρότερη των 10 ετών μπορούν να εκτίσουν την ποινή τους σε κατ' οίκον περιορισμό.  Από τότε, με βάση αυτή τη διάταξη, αποφυλακίσθηκε μόνο μία μητέρα, ενώ διανύουμε τον δεύτερο χρόνο εφαρμογής της. Εξακολουθούν να παραμένουν έγκλειστες, σε κατάσταση αφασίας, χωρίς να κάνουν ή να μαθαίνουν τίποτε, να πηγαινοέρχονται με τα αγέλαστα παιδιά αγκαλιά από το διάδρομο των κελιών έως το χωλ, όπου υπάρχουν και κάποια παιδικά παιχνίδια.

Περίπου 60 ακόμη μητέρες μικρών παιδιών πήραν την άλλη σκληρή απόφαση, να στερηθούν δηλαδή τα παιδιά τους. Είναι εκείνες που διαθέτουν την εναλλακτική να τα αφήσουν σε κάποιο μέλος της οικογένειάς τους. Τα παιδιά τους μεγαλώνουν αποξενωμένα βίαια από τη μάνα τους, με όλες εκείνες τις συνέπειες που έχει περιγράψει το σύνολο της ψυχιατρικής ανά τους αιώνες. Η θλίψη τους για τη στέρηση των παιδιών τους, αλλά κυρίως για τα ίδια τα παιδιά τους που μεγαλώνουν με τη στέρηση της μάνας τους είναι κυρίαρχη. Προσπαθούν να αντλήσουν βοήθεια από τις κοινωνικές υπηρεσίες της φυλακής, ενώ αρκετές εργάζονται. Παρά το τραγικό βίωμα της στέρησης μητέρων και παιδιών, θεωρούν ότι ο εγκλεισμός τους μαζί τους θα ήταν χειρότερη επιλογή.



Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη

Λίγες ειδικότητες γιατρών καλύπτονται οργανικά, ενώ ο εθελοντισμός καλύπτει πάγια κενά των υπηρεσιών υγείας. Η διεύθυνση μίλησε για έλλειψη κονδυλίων και έδειξε ικανοποίηση με την υποκατάσταση από εθελοντές πολλών ειδικοτήτων. Επίσης υπηρεσίες τηλεψυχιατρικής παρέχει η ΜΚΟ Κλίμακα (πάλι οι ΜΚΟ). Παρά τις ανάγκες ψυχικής υποστήριξης και τις αυξημένες ανάγκες των μητέρων και των μωρών, η υποστήριξη παρέχεται κατόπιν αιτήματος και όχι ως πάγια υπηρεσία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα λόγω της γενικότερης άγνοιας, παθητικότητας και αδράνειας των κρατουμένων να παραμένουν αβοήθητες πολλές εξ αυτών, εις βάρος τόσο των ίδιων όσο και των παιδιών τους.

 

Καθημερινότητα

Το ψύχος περονιάζει στη διάρκεια του χειμώνα το λόφο και τα υποβαθμισμένα κτίρια. Το καλοριφέρ λειτουργεί 2 ώρες το βράδυ, με αποτέλεσμα οι κρατούμενες να ζουν σε συνθήκες ψυγείου. Ο διευθυντής διευκρίνισε ότι όταν κάνει πολύ κρύο, το καλοριφέρ ανάβει για άλλες δύο ώρες και στις 12:30 το μεσημέρι. Ποιες θεωρούνται πολύ κρύες μέρες παραμένει αδιευκρίνιστο, αφού την ημέρα που επισκέφθηκε η Πρωτοβουλία τη φυλακή η θερμοκρασία ήταν τόσο χαμηλή που πάγωνες όταν κυκλοφορούσες έξω από τα γραφεία -προφανώς δεν συγκαταλέχθηκε στις μέρες εξαίρεσης. Μόνο στην πτέρυγα των μωρών υπήρχε σχετική ζέστη, αφού επιτρέπεται ηλεκτρικό καλοριφέρ ανά κελί. Η γενίκευση όμως επιμέρους θερμαντικών λύσεων (ακόμη και με έξοδα των κρατουμένων όπως συμβαίνει σε κάποιες φυλακές) δεν υποστηρίζεται από την υφιστάμενη ηλεκτρολογική εγκατάσταση – αλλά και να υποστηριζόταν τελικά θα κατέληγε στον πυρήνα του ίδιου προβλήματος, της έλλειψης επαρκούς κονδυλίου για θέρμανση.

Αναφορικά με τις ώρες παροχής ζεστού νερού για μπάνιο, σύμφωνα με την αφοπλιστική απάντηση κάποιων κρατουμένων, επαρκεί εφόσον εξακολουθεί ο αριθμός των κρατουμένων που προβαίνει σε συχνή χρήση να είναι περιορισμένος!

Η Πρωτοβουλία συζήτησε με τη διεύθυνση τη λύση των φωτοβολταϊκων, η οποία είπε ότι θα την εξετάσει, καθώς και την αναβάθμιση της ηλεκτρολογικής εγκατάστασης.

Όσον αφορά το φαγητό, η διοίκηση εξήρε το καλό και καθαρό φαγητό που παρασκευάζουν οι κρατούμενες – κάτι που επιβεβαίωσαν και οι εργαζόμενες στην κουζίνα.


Προγράμματα κατάρτισης- εκπαίδευσης

Λειτουργεί Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ), όπου φοιτούν 40 μαθήτριες. Περίπου 20 γυναίκες συμμετέχουν στα προγράμματα αρτοποιών και μπαρίστα και ακόμη λιγότερες στην ομάδα ραψίματος σεντονιών. Και υπάρχουν άλλες 300 γυναίκες-σκιές, που η φυλακή μετά το πέρας της τιμωρίας τους, θα τις αδειάσει στην κοινωνία από άποψη εφοδίων ζωής ακριβώς στο σημείο που μπήκαν, με επιπλέον το στίγμα της φυλακής και το τραύμα απ’ αυτή.

Ένας μικρός αριθμός εργάζεται σε εργασίες υποστηρικτικές της λειτουργίας της φυλακής, προκειμένου να επωφεληθούν από τον συνυπολογισμό τους στη μείωση του χρόνου εγκλεισμού. Διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν περιθώρια επεξεργασίας του συστήματος αντιστοίχησης της επιμέτρησης του χρόνου σε συνάρτηση με το βαθμό δυσκολίας της εργασίας, ώστε να αποκτήσουν κίνητρο περισσότερες κρατούμενες και να ενεργοποιούνται τουλάχιστον σ’ αυτό το επίπεδο.


Σύνδεση με την κοινωνία

Οι οικογενειακοί δεσμοί είναι ο μόνος ζωντανός και ευεργετικός δεσμός που μπορεί να συντελέσει στη διατήρηση μιας ελάχιστης σύνδεσης με την κοινωνία, δεδομένου ότι μια ουσιαστική διαδικασία επανένταξης είναι ανύπαρκτη. Αυτή η επαφή με την οικογένεια συμπυκνώνεται στα τηλεφωνήματα (είδος πανάκριβο – αν υπολογίσει κανείς μόνο το κόστος των τηλεκαρτών) και θεωρητικά ακόμη πληρέστερα στα επισκεπτήρια. Στην πράξη όμως τα επισκεπτήρια, με τους όρους που πραγματοποιούνται, μάλλον υποσκάπτουν περαιτέρω τις ήδη τραυματισμένες οικογενειακές σχέσεις. Ομολογουμένως, αυτό μόνο μπορεί να κάνει το επισκεπτήριο της μισής ώρας πίσω από το τζάμι και διά μέσου τηλεφωνικής συσκευής. Μια οικογένεια καλείται να πληρώσει για να ταξειδέψει επί κάποιες ώρες έως τη Θήβα για να δει το συγγενικό της πρόσωπο επί μισή ώρα, να βρει το κουράγιο πίσω από το τζάμι να ξεκινήσει μια συνομιλία και ακόμη, και αν οπλιστεί με όλη την αποφασιστικότητα  του κόσμου να προσφέρει στήριξη, αγάπη, αποδοχή, προοπτική όμως δεν είναι τεχνικά δυνατό να λειτουργήσει τίποτε απ’ αυτά, όταν σε απόσταση κάποιων εκατοστών άλλες οικογένειες παλεύουν εξίσου αμήχανα, κάτω από αυτές τις αφύσικες συνθήκες μη επικοινωνίας, να ακουστούν.

Οι απαράδεκτες συνθήκες επισκεπτηρίου, κοινές σε όλες τις φυλακές, δύσκολο να βελτιωθούν σύμφωνα με την διεύθυνση, λόγω έλλειψης χώρου και προσωπικού. Όταν ρωτήθηκε η διεύθυνση γιατί δεν αξιοποιεί τις μετατάξεις, απάντησε ότι δεν θέλουν οι υπάλληλοι να μετατάσσονται εκεί. Βέβαια μέχρι να υπάρξει χώρος και προσωπικό, υπάρχει μια ολόκληρη αίθουσα εκδηλώσεων που χρησιμοποιείται ελάχιστες φορές  μέσα στο χρόνο. Μια αίθουσα που έχει  τις προϋποθέσεις για πιο ανθρώπινα επισκεπτήρια περισσότερων μελών της οικογένειας γύρω από ένα τραπέζι, χωρίς τζάμι, χωρίς φωνές, χωρίς κλεψύδρα.

Το διαφημισμένο παιδικό επισκεπτήριο είναι ένα εσωτερικό δωμάτιο με ζωγραφιές στους τοίχους και πολύχρωμα έπιπλα, όχι πάνω από 10 τετρ. μέτρα, που μπορεί να φιλοξενεί μία οικογένεια με μικρά παιδιά επί μισή ώρα ή και περισσότερο από μισή ώρα σε περίπτωση που δεν υπάρχουν άλλα μέλη άλλης οικογένειας να περιμένουν.



Τι έχει αλλάξει

·         Οι τοίχοι έχουν βαφτεί κι αυτό δίνει μια αίσθηση καθαριότητας στους διαδρόμους, στα γραφεία και στα κελιά με τις μωρομάνες που επισκέφτηκε η Πρωτοβουλία. Αξίζει να αναφερθεί η δημιουργική δουλειά μιας κρατούμενης, η οποία έχει απλόχερα αποτυπώσει τις καλαίσθητες ζωγραφιές της στους τοίχους της φυλακής.

  • Το προαναφερθέν δωμάτιο για επισκεπτήριο παιδιών, που υλοποιήθηκε από την ομάδα Ξεblogάρισμα είναι θετικό, αν και μάλλον προσιδιάζει με ένα πιλοτικό δείγμα αυτού του είδους, καθώς δεν μπορεί να εξυπηρετήσει το σύνολο των αναγκών.
  • Ένα από τα 11 μωρά πηγαίνει στον παιδικό σταθμό της Θήβας. Το άλλο τρίχρονο παιδί παραμένει σε απόλυτο εγκλεισμό, προσκολλημένο απόλυτα στη μητέρα του -και οι δυο τους με οξυμένα προβλήματα, πολλαπλασιασμένα στην περίπτωση του μικρού αγοριού. Παραμένουν και οι δυο αβοήθητοι από οποιαδήποτε ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, καθώς η μητέρα δεν έχει καταθέσει αίτημα. Ένας ολέθριος φαύλος κύκλος, όπου αναμένεται ως μόνη από μηχανής λύση η αποφυλάκισή τους, η οποία θα τους παραδώσει εξίσου αβοήθητους στην κοινωνία με την προσθήκη ενός τεράστιου προβλήματος, απότοκου της φυλάκισής τους.



Συνολικά η διοίκηση αναφέρθηκε στις καλές συνθήκες της φυλακής, στις πολιτιστικές ομάδες που λειτουργούν, στους γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων. Επισημαίνεται ότι αυτά δεν είναι θεσμικό προσωπικό και λειτουργίες, προκύπτουν από εθελοντική προσφορά, που σήμερα υπάρχει και ενδεχομένως αύριο ή το καλοκαίρι να εκλείψει. Η διοίκηση πάντως διευκρίνισε ότι η προσφορά αυτή υλοποιείται γιατί η συγκεκριμένη φυλακή ανταποκρίνεται στην προσφορά των εθελοντών (κάτι που δεν είναι αυτονόητο σε όλες τις φυλακές).


Αντί επιλόγου

Παραμένει το ζητούμενο η φυλακή να πάψει να επιβαρύνει περαιτέρω τους ανθρώπους που κατέληξαν εκεί. Έστω σ’ αυτό το στάδιο να υπάρξει φροντίδα για κοινωνική και επαγγελματική κατάρτιση, για εκπαίδευση και ψυχοκοινωνική υποστήριξη των γυναικών που κατά κανόνα είναι αποκλεισμένες απ’ όλα αυτά, έτσι ώστε να  ξαναβρεθούν στην κοινωνία με καλύτερους όρους, τόσο για τις ίδιες όσο και για τους γύρω τους. Η λεγόμενη επανένταξη δεν υφίσταται ούτε ως διαδικασία πίσω από τα κάγκελα ούτε ως δομές έξω απ αυτά, στα πρώτα στάδια της αποφυλάκισης.  Οι κρατούμενες παραπαίουν βουλιαγμένες μέσα στην αδράνεια, στη στέρηση επικοινωνίας, στην παγωνιά τον χειμώνα, στην απουσία κάθε νοήματος. Στοιβαγμένες, με όλα τα επακόλουθα που επιφέρει ο υπερπληθυσμός, ο οποίος τροφοδοτείται από τις δεύτερες σκέψεις διαφόρων σωμάτων ως προς την εφαρμογή των νόμων. Τροφοδοτείται από τα δικαστικά συμβούλια που καλούνται να ξανα-αποφασίσουν για την απόλυση υφ’ όρον, που κατά κανόνα απορρίπτουν ή από τα συμβούλια φυλακής που καλούνται να ξανα-αποφασίσουν για τις άδειες που κατά κανόνα απορρίπτουν. Τροφοδοτείται από τους βουλευτές με τους νόμους τους. Από τους δικαστές που εύκολα στέλνουν τοξικοεξαρτημένες στη φυλακή αντί σε δομές θεραπείας που ούτως ή άλλως δεν επαρκούν, που εξίσου εύκολα τριπλασίασαν τα νεαρά κορίτσια μετεφηβικής ηλικίας που έστειλαν στη φυλακή μέσα σ’ ένα χρόνο. Ενώ οι κηδεμόνες μικρών παιδιών αντιμετωπίζουν μία επιπλέον επιβαρυντική συνθήκη, αυτή του βίαιου αποχωρισμού των παιδιών τους ή της βάρβαρης έκτισης ποινής από κοινού με τα μικρά παιδιά τους.



Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων εξακολουθεί να ζητά ριζική αλλαγή του τρόπου έκτισης ποινής για όλους τους έγκλειστους, καθώς και την εφαρμογή εναλλακτικών ποινών που ταυτόχρονα εξοπλίζουν για μια δεύτερη ευκαιρία ζωής μέσα στην κοινωνία. Επιπλέον καλεί, μαζί με τις κρατούμενες, το υπουργείο Δικαιοσύνης να ξαναδεί σοβαρά το νόμο για εναλλακτική έκτιση ποινών των μητέρων μικρών παιδιών, καθώς ο πρόσφατος νόμος αποδεικνύεται κραυγαλέα ανεπαρκής και αποξενωμένος από την πραγματικότητα.






ΑΡΧΕΙΟ