Πέμπτη, 21 Απριλίου 2016

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ




ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΙΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΠΡΟΣ
Τον Υπουργό Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κ. Νικόλαο Παρασκευόπουλο
Λεωφ. Μεσογείων 96
Τηλ: 210-77 08 961 | 210-77 09 660
Φαξ: 210-77 55 835
                                             
                                                     ****
Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων στην πρώτη της συνάντηση με την νέα ηγεσία του Υπουργείου είχε θέσει αναλυτικά με το από 19/2/2015 υπόμνημά της σειρά σοβαρών ζητημάτων που αφορούν τη λειτουργία των φυλακών και τα δικαιώματα των κρατουμένων, ευελπιστώντας ότι η νέα ηγεσία του Υπουργείου θα τα ελάμβανε υπόψη της και ότι θα προχωρούσε σε ριζοσπαστικές τομές, αναμορφώνοντας εκ βάθρων το σωφρονιστικό σύστημα. Πλην όμως με λύπη μας  διαπιστώνουμε ότι μετά από έναν και πλέον χρόνο πολλά σοβαρά θέματα που αφορούν τις φυλακές  όχι μόνον παραμένουν άλυτα, αλλά και έχουν επιδεινωθεί, μολονότι  έγιναν κάποιες δειλές  αλλαγές προς το καλύτερο οι οποίες όμως όπως αποδείχτηκε στην πράξη είναι περιορισμένες και προβληματικές.  Με το παρόν υπόμνημά μας επανερχόμαστε, θέτοντας υπόψη σας τα χρόνια προβλήματα και τις παθογένειες των φυλακών καθώς και τα προβλήματα που έχουν προκύψει από τις αλλαγές και τις τροποποιήσεις που έγιναν στο νόμο.   

Α. Επείγοντα ζητήματα

1. Λήξη ισχύος διατάξεων του Ν. 4322/15 και καταγγελίες για μη εφαρμογή του

Στις 27 Απριλίου 2016 παύει να ισχύει ο αποσυμφορητικός νόμος [Ν. 4322/2015] και συγκεκριμένα όσες διατάξεις είχαν ισχύ ενός έτους, μεταξύ των οποίων οι παράγραφοι 2 και 3 του άρθρ. 11 -  [παρ. 2) υπό όρους απόλυση σε όσους εκτίουν ποινή κάθειρξης έως 10 έτη, εφόσον έχουν εκτίσει μεικτά  τα 2/5 της ποινής/ [παρ. 3) υπό όρους απόλυση σε όσους εκτίουν ποινή άνω των δέκα, εφόσον έχουν εκτίσει σκαστά το 1/3 της ποινής. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου την 1/4/2016 κρατούνταν 9.560 άνθρωποι, όταν οι θέσεις είναι για 9.886. Βέβαια, παρότι αυτά τα στοιχεία γεννούν –για πρώτη φορά ύστερα από τουλάχιστον μια δεκαετία­­- το συνειρμό πως δεν υπάρχει συμφόρηση στις ελληνικές φυλακές, όταν μελετηθούν ανά κατάστημα κράτησης διαπιστώνεται πως υπάρχουν πολλές φυλακές με υψηλά ποσοστά υπερπληθυσμού. Έτσι, από τα 24 καταστήματα κράτησης (τύπου Α και τύπου Β) παρατηρείται υπερπληθυσμός στα 14, ενώ καταγράφεται υπερπληθυσμός και στο ψυχιατρείο του Κορυδαλλού. Συγκεκριμένα: 

Κατάστημα Κράτησης
Θέσεις
Κρατούνται
Υπερπληθυσμός
Ψυχιατρείο Κορ.
160
238
+48,75% (78 άτομα)
Άμφισσας
100
125
+25% (25 άτομα)
Θεσσαλονίκης
370
505
+36,48% (135 άτομα)
Ιωαννίνων
80
127
+58,75% (47 άτομα)
Κομοτηνής
105
218
+107,61% (113 άτομα)
Κορυδαλλού
800
1498
+87,25% (698 άτομα)
Λάρισα
500
609
+21,8% (109 άτομα)
Ναύπλιο
314
372
+18,47%  (58 άτομα)
Νεάπολης
45
89
+97,77% (44 άτομα)
Τρίπολης
65
118
+81,53% (53 άτομα)
Χίου
100
152
+52% (52 άτομα)
Αλικαρνασσού
105
156
+48,57% (51 άτομα)
Θήβα-γυναικών
300
360
+20% (60 άτομα)
Κέρκυρας
160
206
+28,75% (46 άτομα)
Χαλκίδας
120
195
+62,5% (75 άτομα)

Ο Ν.4322 ψηφίστηκε τον Απρίλιο του 2015 ώστε να αντιμετωπίσει άμεσα τα προβλήματα υπερπληθυσμού και να αποκαταστήσει ορισμένες από τις αδικίες που είχαν γεννήσει προηγούμενοι νόμοι. Δέσμευση του υπουργείου Δικαιοσύνης ήταν πως πριν από τη λήξη της ισχύος των διατάξεων αυτού του νόμου θα είχε ψηφιστεί νέος ποινικός νόμος καθώς και σωφρονιστικός κώδικας, προκειμένου να υπάρξει ουσιαστική βελτίωση στις φυλακές. Μέχρι στιγμής όχι μόνον δεν έχουν κατατεθεί τα αντίστοιχα νομοσχέδια, αλλά  και αρκετές από τις διατάξεις του Ν.4322/15 με μόνιμο χαρακτήρα δεν εφαρμόζονται από τα δικαστήρια ή τα συμβούλια της φυλακής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι απορρίψεις στις αιτήσεις αδειών των Δ. Κουφοντίνα και Α. Γιωτόπουλου, όπως και η απόρριψη της αποφυλάκισης του τελευταίου παρότι προβλέπεται ρητά από το νόμο.

Επίσης από τα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης (1/4/2016) προκύπτει πως στις αγροτικές φυλακές υπάρχουν αρκετές κενές θέσεις, σαφώς λιγότερες σε σχέση με παλαιότερα, αλλά δυστυχώς οι αγροτικές φυλακές παραμένουν από τις λίγες φυλακές με υψηλή διαθεσιμότητα. Συγκεκριμένα στην Αγιά υπάρχουν 22 κενές θέσεις, στην Κασσάνδρα 87 και στην Τίρυνθα 17. Οι θέσεις, βέβαια, αυτές είναι πολύ περισσότερες αν λάβουμε υπόψη πως σε αγροτικές φυλακές, όπως π.χ. στην Τύρινθα, υπάρχουν κλειστές πτέρυγες που δεν λειτουργούν εξαιτίας, όπως λέγεται, της έλλειψης προσωπικού ή για άλλους άγνωστους σ’ εμάς λόγους.

Όσον αφορά δε  τους ανηλίκους σημειώνεται πως κρατούνται ακόμα 213 άτομα, εκ των οποίων οι κάτω των 18 είναι 9 και κρατούνται στη φυλακή της Κορίνθου, όπου όπως καταγγέλλεται στην Πρωτοβουλία, δεν προβλέπεται κανενός είδους απασχόληση, εκπαιδευτική δραστηριότητα ή ψυχαγωγία. Άραγε δεν υπάρχει η δυνατότητα μεταγωγής αυτών των παιδιών σε κάποια δομή φιλοξενίας, ώστε τα παιδιά αυτά να μην βιώνουν τις συνέπειες του εγκλεισμού;

2. Μωρομάνες κρατούμενες

Σύμφωνα με το άρθρο 20 του Ν.4356 (24/12/2015), προβλέπεται υπό όρους απόλυση για τις μητέρες με ανήλικο παιδί έως 8 ετών και ποινή κάθειρξης έως 10 έτη. Σ’ αυτή τη διάταξη προβλέπεται η απόρριψη της υπό όρους απόλυσης «αν με ειδική αιτιολογία κριθεί ότι η έκτιση της ποινής σε κατάστημα κράτησης είναι απολύτως αναγκαία για να αποτραπεί η τέλεση άλλων αντίστοιχης βαρύτητας εγκλημάτων». Την ημέρα δημοσίευσης του νόμου  9 μητέρες έκαναν αίτηση, εκ των οποίων αποφυλακίστηκε μόνο μία, λίγες ημέρες πριν εκτίσει ούτως ή άλλως την ποινή της. Οι αιτήσεις των αλλοδαπών απορρίφθηκαν καθώς δεν έχουν μόνιμη κατοικία να δηλώσουν, ενώ οι αιτήσεις των υπολοίπων απορρίφθηκαν με το σκεπτικό της επιφύλαξης του νόμου.

Αφού αναγνωρίζεται στο νόμο πως το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού είναι να ζει εκτός φυλακής και εφόσον όπως αποδεικνύεται οι προϋποθέσεις του νόμου ήταν τόσο περιοριστικές ώστε δεν αποφυλακίστηκε σχεδόν καμία, τι προτίθεται  να κάνει το Υπουργείο για να αλλάξει ο νόμος; Μάλιστα, μιλώντας με τις μωρομάνες κρατούμενες διαπιστώσαμε πως αν η πρόβλεψη ήταν για ποινή βάσης τα 10 χρόνια και χωρίς να δίνεται η ευχέρεια στο Συμβούλιο Πλημμελειοδικών να απορρίψει την αίτηση υπό το φόβο τέλεσης νέων αδικημάτων, τότε θα είχαν αποφυλακιστεί σαφώς περισσότερες.

Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων, έχοντας πραγματοποιήσει έρευνα όσον αφορά στις καλές πρακτικές άλλων χωρών (π.χ. Ισπανία, Γερμανία κλπ), θεωρεί πως πρέπει να νομοθετήσετε  τα 12 έτη του παιδιού, όπως και να μην υπάρχει όριο ποινής, παρά μόνο η πρόβλεψη ότι η μάνα κρίνεται κατάλληλος κηδεμόνας για την ανατροφή του παιδιού, ενώ θα πρέπει να απαγορεύεται και η κράτηση μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσής της. Η καμπάνια της Πρωτοβουλίας «Κανένα Μωρό σε Κελί» έχει καταφέρει να ενημερώσει χιλιάδες κόσμου σχετικά με το ζήτημα, καθώς οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν πως κρατούνται παιδιά στη φυλακή για αδίκημα που ενδεχόμενα διέπραξε η μητέρα τους. Έχουν ήδη συγκεντρωθεί πάνω από 1.500 υπογραφές ανθρώπων που στηρίζουν αυτό το αίτημα  και η καμπάνια θα συνεχιστεί μέχρι το αίτημα αυτό να ικανοποιηθεί, καθώς, όπως διαπιστώσαμε κατά την επίσκεψή μας στο Παράρτημα της φυλακής της Θήβας, οι συνθήκες είναι εντελώς ακατάλληλες για να μεγαλώσει ένα παιδί.  Μοναδικά «προνόμια» σε σχέση με την υπόλοιπη φυλακή είναι πως υπάρχει θέρμανση με σόμπες κι ένα μικρό προαύλιο για τα παιδιά. Κατά τα άλλα, τα παιδιά ζουν όλο το 24ωρο υπό συνθήκες εγκλεισμού, σαν να είναι κρατούμενοι, κατά παράβαση  καταφανώς της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την οποία επικύρωσε η Ελλάδα στις 2/12/1992, όπως και των Κανόνων των Ηνωμένων Εθνών για τη Μεταχείριση των Φυλακισμένων Γυναικών όπως και των Μη Στερητικών της Ελευθερίας Μέτρων για τις Γυναίκες Παραβάτες (Κανόνες της Μπανγκόκ, Μάρτιος 2011).

3. Άδειες κρατουμένων

Ένα από τα πρώτα αιτήματα των κρατουμένων σε κάθε είδους κινητοποίηση είναι η χορήγηση αδειών, που έχει καταντήσει προνόμιο για λίγους. Από τη στιγμή που στο νόμο υπάρχει ο όρος της εκτίμησης για καλή χρήση της άδειας (αρ. 55, παρ. 1, εδ. 4 Σωφρονιστικού Κώδικα), τα αρμόδια συμβούλια απορρίπτουν συστηματικά τις αιτήσεις των κρατουμένων, «μαντεύοντας» πως θα τελέσουν αδίκημα κατά τη διάρκεια της άδειάς τους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ισοβίτη κρατούμενου που βρίσκεται στη φυλακή για 12 συνεχόμενα έτη και παρότι δικαιούται άδεια εδώ και 4 χρόνια,  κάθε φορά η αίτησή του απορρίπτεται.

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τροποποίηση του άρθρου 40 του Ν.4111/2013 «κρατούμενος που δεν επιστρέφει στο κατάστημα κράτησης μετά τη λήξη ή ανάκληση χορηγηθείσας άδειας, χωρίς να προβεί σε έγκαιρη και ακριβή ενημέρωση και παραδεκτή δικαιολόγηση προς την υπηρεσία του καταστήματος, δεν δικαιούται νέα τακτική ή εκπαιδευτική άδεια πριν από την πάροδο τριών ετών από την επιστροφή ή τη σύλληψή του». Αυτή η πειθαρχική ουσιαστικά ποινή είναι εξοντωτική και αλλοιώνει πλήρως το νόημα της χορήγησης άδειας σε κρατούμενο, που είναι να μην αποκοπεί πλήρως από το κοινωνικό του περιβάλλον. Όπως  μας καταγγέλθηκε εγγράφως από κρατούμενο στις φυλακές Γρεβενών, παρότι είχε ειδοποιήσει εγκαίρως πως θα καθυστερήσει για λίγες ώρες να επιστρέψει στη φυλακή  -και προσφέρθηκε μάλιστα να δώσει άμεσα το «παρών» σε κοντινό αστυνομικό τμήμα- και ενώ του δόθηκε σχετική προφορική άδεια από τη φυλακή, έκτοτε κάθε νέα αίτησή του απορρίπτεται, με το αιτιολογικό πως θα πρέπει να παρέλθουν τρία χρόνια. Ένα άλλο ζήτημα που μας καταγγέλθηκε είναι πως ορισμένες διοικήσεις φυλακών εφαρμόζουν δικό τους σύστημα χορήγησης αδειών. Για παράδειγμα, στη φυλακή της Θήβας  τις πρώτες φορές η κρατούμενη παίρνει διήμερη άδεια και μετά από αρκετές «επιτυχημένες» άδειες αυξάνεται η άδεια κατά μία μέρα, μέχρι να φτάσει το όριο της πενθήμερης άδειας. Και αυτά, μόνο όταν υπάρχει συγγενής α’ βαθμού διατεθειμένος να παραλάβει και να επιστρέψει την κρατούμενη, αποκλείοντας έτσι τη μεγάλη πλειοψηφία των γυναικών αυτών από το δικαίωμα στην άδεια, όπως περιγράφεται από το νόμο.

Επειδή το ζήτημα των αδειών είναι εξαιρετικά σημαντικό ζητάμε:
·  Να τροποποιηθεί άμεσα ο νόμος και να απαλειφθεί η πρόβλεψη για καλή χρήση της άδειας, όπως και η διάταξη της εξοντωτικής ποινής των τριών χρόνων σε περίπτωση παραβίασης.

·   Να διευρυνθεί ο θεσμός της άδειας και να καταργηθούν οι  περιορισμοί για κάποιες κατηγορίες ποινών.

·  Να μειωθεί ο αναγκαίος χρόνος ελάχιστης έκτισης ποινής για την πρόσβαση στην άδεια και να περιοριστεί η δυνατότητα απόρριψης της άδειας. Κάθε απόρριψη να αιτιολογείται επαρκώς και να στηρίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια.

·  Να καλύπτονται τα οδοιπορικά στους άπορους κρατούμενους, όπως ορίζει ο νόμος (άρθ. 56 παρ.4, ΣΚ), κάτι που μέχρι σήμερα δεν εφαρμόζεται.

·   Να εφαρμοστεί ο νόμος και να δίνονται άδειες και στους αλλοδαπούς κρατούμενους, ανεξάρτητα από την απουσία συγγενικών τους προσώπων στη χώρα, όπως προβλέπει το άρθ. 54 παρ. 4, ΣΚ. 

·   Να αυξηθούν οι  ημέρες της αδείας από 5 σε 9, επιπλέον των οδοιπορικών.

3. Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη

Παρά τις εξαγγελίες και τις νομοθετικές ρυθμίσεις, δεν έχει αντιμετωπιστεί ακόμα το ζήτημα με το Νοσοκομείο και το Ψυχιατρείο του Κορυδαλλού, ενώ υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, όπως και εξοπλισμού σε όλες σχεδόν τις φυλακές. Ήδη τον τελευταίο μήνα από τις ελλείψεις αυτές πέθαναν δύο άνθρωποι, όπως μας καταγγέλθηκε, μία γυναίκα στη Θήβα, η οποία δεν μεταγόταν στο νοσοκομείο καθώς δεν υπήρχε διαθέσιμο προσωπικό και ένας άντρας στην Ε’ πτέρυγα του Κορυδαλλού, ο οποίος ήταν εγχειρισμένος και δεν του δόθηκαν τα απαραίτητα φάρμακα.

Οι προτάσεις μας:
·   
  Να διερευνηθούν οι θάνατοι κρατουμένων και να δημοσιοποιηθούν τα αποτελέσματα της έρευνας. Να δημοσιοποιηθούν οι θάνατοι αυτοί και όσοι, φοβόμαστε, πως θα ακολουθήσουν ,καθώς και η ακριβής περιγραφή των αιτιών τους. 
·  
   Να προσληφθούν άμεσα γιατροί και νοσηλευτές που να καλύπτουν την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των κρατουμένων σε 24ωρη βάση. Μέχρι την ολοκλήρωση των προσλήψεων να επιτραπεί σε ιατρικούς συλλόγους και κοινωνικά ιατρεία να εξετάζουν όλους τους κρατούμενους. Επίσης να δοθεί εντολή στα δημόσια νοσοκομεία, ώστε οι γιατροί να κάνουν εφημερίες και στις φυλακές. Το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό των φυλακών να υπάγεται στο ΕΣΥ και όχι στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.
·    
   Να ολοκληρωθεί άμεσα η διαδικασία υπαγωγής του νοσοκομείου και του ψυχιατρείου κρατουμένων Κορυδαλλού στο ΕΣΥ, συμπεριλαμβάνοντας και πτέρυγες για τις γυναίκες και τους ανήλικους, και επίσης να στελεχωθεί και να αποκτήσει υλικοτεχνική υποδομή, όπως προβλέπεται για κάθε νοσοκομείο. Να αντικατασταθούν οι γιατροί τόσο του νοσοκομείου όσο και του ψυχιατρείου που επί χρόνια βρίσκονται στην ίδια θέση και για τους οποίους έχουν διατυπωθεί σοβαρές καταγγελίες. Γενικότερα να θεσπιστεί η τακτική εναλλαγή των προσώπων που υπηρετούν στις φυλακές, προκειμένου να καταπολεμηθεί η διαφθορά.
·   
    Να καθιερωθεί ο κατ’ οίκον περιορισμός για όσους ασθενείς κρατούμενους δεν είναι αυτοεξυπηρετούμενοι και να αποφυλακιστούν όσοι κρατούμενοι έχουν διαγνωστεί με ανήκεστο βλάβη. Να ελέγχονται τα πορίσματα του …….
·   
   Να καταργηθούν, επιτέλους, οι ενδοσωματικοί  έλεγχοι που συνιστούν εξευτελιστική και ταπεινωτική μεταχείριση.

4. Αγροτικές φυλακές

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω οι αγροτικές φυλακές –παρά τις εξαγγελίες- δεν έχουν την απαραίτητη πληρότητα, ώστε να λειτουργήσουν. Όπως καταγγέλλουν κρατούμενοι σ’ αυτές, όταν μετάγεται κάποιος παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα στο κλειστό τμήμα, το οποίο έχει λιγότερα προνόμια ακόμα και από τις κλειστού τύπου φυλακές.  Επίσης, μας καταγγέλλεται όλο και συχνότερα πως γίνονται αιτήσεις για αγροτικές, οι οποίες όχι μόνο δεν εξετάζονται σε εύλογο χρονικό διάστημα, αλλά και απορρίπτονται στο σύνολό τους σχεδόν. Μάλιστα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι κρατούμενοι μιλάνε για επί πληρωμή μεταγωγές τόσο στις φυλακές Κορυδαλλού όσο και στο Ψυχιατρείο και τις Αγροτικές. Τέλος, να επιτραπεί και στις  γυναίκες να εκτίσουν μέρος της ποινής τους σε αγροτικές φυλακές, καθώς η εξαίρεση των γυναικών αποτελεί κατάφορη αδικία και είναι προϊόν διάκρισης φύλου.

Ζητάμε:
·  Να εγκριθούν οι αιτήσεις που εκκρεμούν για μεταγωγή σε αγροτική φυλακή. 

·   Να μειωθούν τα προαπαιτούμενα για μεταγωγή σε αγροτική φυλακή και να αυξηθούν τα κίνητρα. 

·   Να διευρυνθεί ο θεσμός των αγροτικών φυλακών και σε αστικές περιοχές με τη μετατροπή κλειστών φυλακών σε ανοιχτού τύπου. 

·   Να επεκταθεί το δικαίωμα και στις γυναίκες κρατούμενες.

·   Να αναγνωρίζονται ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα, με την επικόλληση ενσήμων, και να δίνεται μισθός για την εργασία που δεν συνυπολογίζεται στη μείωση της ποινής.

 Β. Επιπλέον ζητήματα

1. Παράνομη λήψη υλικού DNA και άσκηση βίας εναντίον κρατουμένων: Ο Παναγιώτης Ασπιώτης, υπόδικος κρατούμενος, έπεσε θύμα βίαιου ξυλοδαρμού από σωφρονιστικούς υπαλλήλους και αστυνομικούς τρεις φορές κατά τη διάρκεια του τελευταίου τριμήνου. Η μία ήταν στην Π. Ράλλη, όπου υπέστη βασανισμό από άντρες της Αντιτρομοκρατικής και του Μεταγωγών προκειμένου κατά απόλυτα εξευτελιστικό τρόπο να του αποσπάσουν, παρά τη θέλησή του, δείγμα DNA, κατά παραβίαση του νόμου. Ο δεύτερος και τρίτος τραυματισμός έλαβαν χώρα στη φυλακή Κορυδαλλού, προκειμένου να μεταχθεί στο Ναύπλιο. Την ίδια βραδιά (18/4) κλιμάκιο δεκάδων ανδρών από διάφορες υπηρεσίες της Αστυνομίας, συνοδευόμενοι από σωφρονιστικούς, πραγματοποίησαν ένα ιδιότυπο πογκρόμ, κατά τη διάρκεια του οποίου ξυλοκοπήθηκαν, σύρθηκαν στα πατώματα και μετήχθησαν, εντέλει, βιαίως δεκάδες ακόμη κρατούμενοι. Επιπλέον, καταστράφηκαν και σκορπίστηκαν προσωπικά αντικείμενα και τρόφιμα των κρατουμένων. Πρόκειται για βάρβαρες καταστάσεις που θυμίζουν άλλες εποχές και για τις οποίες το Υπουργείο Δικαιοσύνης οφείλει να πάρει θέση. Όσον αφορά τον Π. Ασπιώτη είναι υπόδικος κρατούμενος για μια υπόθεση που είναι ακόμα ανοιχτή και με τη δικογραφία να «διανθίζεται» συνεχώς. Ακόμα είναι πατέρας νεογέννητου παιδιού, με σύζυγο και γονείς που αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα αλλά και υγείας. Για τους λόγους αυτούς ζήτησε να βρίσκεται στη δικαστική φυλακή Κορυδαλλού, η οποία ούτως ή άλλως προορίζεται για υπόδικους, αίτησή του που έχει απορριφθεί. Έτσι παραβιάζεται κατάφορα το δικαίωμά του για δίκαιη δίκη, ενώ στερείται το δικαίωμα επισκεπτηρίου. Γενικότερα παρατηρείται μια απαράδεκτη εκδικητική αντιμετώπιση του συγκεκριμένου, όπως και  του Αντώνη Σταμπούλου, ο οποίος αντί να επιβραβευθεί για την εισαγωγή του, έπειτα από την επιτυχία του στις πανελλήνιες εξετάσεις, σε ΑΕΙ της Αθήνας απειλείται επίσης με εκδικητική μεταγωγή, γεγονός που καταργεί στην πράξη του δικαίωμα σε σπουδές. Απαιτούμε οι κρατούμενοι να αντιμετώπιζονται δίκαια και όχι σύμφωνα με τις υποδείξεις της Αντιτρομοκρατικής ή άλλων υπηρεσιών.

2.Τρανς κρατούμενες: Στην Κέρκυρα σε ειδική πτέρυγα κρατούνται τρανς κρατούμενες. Σύμφωνα με καταγγελίες, επειδή κινδυνεύει η σωματική τους ακεραιότητα, δεν αιτούνται να πάνε σε οποιονδήποτε άλλο χώρο εκτός από την πτέρυγά τους (γραφείο Κοινωνικής Υπηρεσίας, Ιατρείο, Γραμματεία κ.α.), καθώς αν τις δουν άλλοι κρατούμενοι, τότε θα κακοποιηθούν λεκτικά ή και σωματικά. Ζητάμε την περιφρούρηση της σωματικής και ψυχικής τους υγείας.

3. Αύξηση των υποδικιών: Σχεδόν το 30% του πληθυσμού των κρατουμένων (2.793) είναι υπόδικοι, όταν αυτό το μέτρο θα πρέπει να εφαρμόζεται, σύμφωνα με το νόμο, σε εξαιρετική περίπτωση. Αντίθετα είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις επιβολής περιοριστικών όρων, πέραν της κράτησης. Ακόμα και το περίφημο «βραχιολάκι», για το οποίο έχουμε ασκήσει εντονότατη κριτική, το έχει πάρει μόλις ένας υπόδικος κρατούμενος, ενώ πάμπολλοι είναι οι κρατούμενοι που καταγγέλλουν πως οι Γραμματείες και οι κοινωνικές υπηρεσίες όλων των φυλακών αρνούνται να παράσχουν οποιαδήποτε ενημέρωση σε σχέση με το «βραχιολάκι». Πολλώ δε μάλλον όταν πρόκειται για κρατούμενους που δηλώνουν πως δεν δύνανται να καταβάλλουν το οικονομικό αντίτιμο εξαιτίας ακραίας φτώχειας.

4. Υψηλές ποινές: Από τη στιγμή που ο ποινικός κώδικας προβλέπει ένα μεγάλο εύρος ποινών, τα δικαστήρια επιβάλλουν την υψηλότερη πρόβλεψη, με αποτέλεσμα να έχουμε πολύ υψηλές ποινές. Μάλιστα, πλέον παρατηρείται πως και στο Εφετείο επιβάλλεται η ίδια ποινή με αυτή που επιβλήθηκε πρωτόδικα, γεγονός που αποδίδουμε στη σθεναρή αντίσταση εισαγγελέων και δικαστών απέναντι σε κάθε προσπάθεια αποσυμφόρησης των φυλακών.

5. Μονάδες απεξάρτησης: Όπως γνωρίζουμε, χωρίς να έχουμε επίσημα στοιχεία, στη μονάδα απεξάρτησης των Διαβατών έχουν πάει ελάχιστοι κρατούμενοι, με αποτέλεσμα η πρότυπη αυτή μονάδα να είναι κυριολεκτικά στον αέρα. Άλλωστε, σε αυτό συνηγορούν τα επίσημα στοιχεία του Κέντρου Απεξάρτησης Τοξικομανών Κρατουμένων (ΚΑΤΚ) Ελεώνα, όπου ενώ υπάρχουν 300 θέσεις, κρατούνται μόλις 24 άνθρωποι, την ίδια στιγμή που στις φυλακές οι τοξικομανείς κρατούμενοι είναι εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες.

 Γ. Προτάσεις

1. Αποσυμφόρηση

·  Να διευρυνθεί ο αποσυμφορητικός νόμος για τουλάχιστον ένα χρόνο ή έως ότου οι αποσυμφορητικές διατάξεις αποκτήσουν μόνιμη ισχύ. Να υπάρχει έλεγχος ως προς την εφαρμογή τους.

· Εφάπαξ διαγραφή των πειθαρχικών παραπτωμάτων. Ειδικότερα για τα πειθαρχικά προτείνουμε επανεξέταση του σωφρονιστικού κώδικα, κατάργηση των πειθαρχικών για τους αυτοτραυματισμούς, θεσμοθέτηση του Συνηγόρου του Κρατουμένου. Οι κοινωνικοί λειτουργοί, οι  κοινωνιολόγοι και οι εγκληματολόγοι να μην λογοδοτούν στον διευθυντή της φυλακής και να αποδεσμευτούν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Αντίθετα, να υπάγονται σε υπηρεσίες Πρόνοιας και στο αντίστοιχο υπουργείο.

·   Υφ’ όρον απόλυση: Όσοι κρατούνται σήμερα στις φυλακές να έχουν δικαίωμα υφ’ όρον απόλυσης στα 2/5 έκτισης της ποινής τους αθροιστικά, χωρίς περιορισμούς και χωρίς εξαιρέσεις. Και για όσους εκτίουν ισόβια ποινή να έχουν δικαίωμα υφ’ όρον απόλυσης στα 14 χρόνια για όλες τις περιπτώσεις (εφάπαξ ρύθμιση).

·   Χρηματικές ποινές: Όσοι έχουν χρηματική ποινή να τους δοθεί φορολογική ενημερότητα και να γίνει ευνοϊκή ρύθμιση. Να καταργηθεί η επιβολή επιπρόσθετα και χρηματικής ποινής σε περίπτωση κάθειρξης. Και σε περίπτωση επιβολής μόνον χρηματικής ποινής να μην είναι εξοντωτική και να λαμβάνεται πρόνοια για την οικονομική δυνατότητα του κατηγορουμένου. Δεν είναι δυνατόν άποροι άνθρωποι να ωθούνται σε παραβατική συμπεριφορά προκειμένου να καταβάλουν τα εξωφρενικά χρηματικά πρόστιμα ή να παραμένουν έγκλειστοι εξαιτίας της αδυναμίας τους να τα πληρώσουν. Πρόκειται για ακραία πρακτική ποινικοποίησης της φτώχειας Ελλήνων και αλλοδαπών και πρέπει να σταματήσει πάραυτα.

·   Αθρόες προφυλακίσεις: Να επανεξεταστούν οι των αθρόες προφυλακίσεις. Να αλλάξει ο  νόμος, ώστε να περιορίζονται οι περιπτώσεις και τα αδικήματα για τα οποία επιβάλλεται προφυλάκιση. Να θεσμοθετηθεί λίστα αναμονής, ώστε να μην υπερβαίνει ο πληθυσμός των κρατουμένων τις υπάρχουσες θέσεις. Σε κάθε περίπτωση, το ανώτατο όριο προφυλάκισης να μην υπερβαίνει τους 12 μήνες.

·   Εναλλακτικοί τρόποι έκτισης της ποινής: Ενίσχυση, διεύρυνση και κυρίως  πραγματική εφαρμογή του συστήματος εναλλακτικών τρόπων έκτισης της ποινής (άρθρα 59-64 ΣΚ).

· Aποποινικοποίηση και αποαυστηροποίηση αδικημάτων (π.χ. αποποινικοποίηση της χρήσης ναρκωτικών ουσιών, μείωση των ορίων ποινής για κλοπές).

·   Ημιελεύθερη διαβίωση: Να καθιερωθούν άμεσα οι πτέρυγες ημιελεύθερης διαβίωσης. Ο νόμος έχει ψηφιστεί, εκκρεμούν όμως οι υπουργικές αποφάσεις που να ορίζουν ποιοι χώροι είναι αυτοί.

·   Μείωση των ορίων έκτισης ποινής και ιδιαίτερα στα ισόβια. Έκτιση 3/7 για ποινές κάθειρξης και 16 αθροιστικά για τις ισόβιες ποινές. Να καταργηθεί η ιδιαίτερη μεταχείριση στην έκτιση ποινής σε υποθέσεις ναρκωτικών  (λαμβανομένου υπόψη ότι χρήστες καταδικάζονται συστηματικά για εμπορία) και εγκληματικής οργάνωσης (187Α), όπου το όριο είναι τα 25 χρόνια. Κατάργηση του τρομονόμου (187Α) και του κουκουλονόμου.

·   Να κλείσουν ή να αποσυμφορηθούν αισθητά όσες φυλακές των οποίων οι κτιριακές εγκαταστάσεις και υποδομές λόγω παλαιότητας δεν μπορούν πια να συντηρηθούν (π.χ. Κέρκυρα, Άμφισσα).

2. Αισχροκέρδεια και διαφθορά

· Άμεση αποκατάσταση των ζημιών και φθορών στις φυλακές από τον προϋπολογισμό των φυλακών. Θα πρέπει σε όλες τις φυλακές να γίνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα απεντόμωση, απολύμανση, βάψιμο. Καταγγελίες που έρχονται από τις φυλακές Κορυδαλλού αναφέρουν ότι οι κρατούμενοι αναγκάζονται να κοιμούνται σε βάρδιες προκειμένου να αντιμετωπιστεί η εισβολή κατσαρίδων που κάθε βράδυ πλημμυρίζουν τα κελιά, ενώ εξίσου επικίνδυνη είναι η κατάσταση με τους ποντικούς στα πειθαρχεία. Το πρόβλημα της βρωμιάς, των κοριών, των κατσαρίδων και των ποντικών είναι έντονο σε όλες τις φυλακές, με το Ναύπλιο να κατέχει τα πρωτεία, γεγονός που εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία κρατουμένων, επισκεπτών και εργαζομένων.

· Επανεξέταση των συμβάσεων με σούπερ μάρκετ. Λογιστικό έλεγχο για υπερτιμολογήσεις. Αποδείξεις σε κάθε κρατούμενο.

·   Οι κρατούμενοι να έχουν δικαίωμα να προμηθευτούν ηλεκτρονικές συσκευές, ρούχα, είδη προσωπικής υγιεινής κ.λπ. από όποιο κατάστημα επιθυμούν με αποστολή από το κατάστημα στον αγοραστή. Όλες οι φυλακές έχουν τη δυνατότητα ελέγχου των προϊόντων με ηλεκτρονικά μέσα.

·   Παροχή επιδόματος στους άπορους κρατούμενους ή κουπόνια αγορών, ώστε να προμηθεύονται όσα προϊόντα έχουν ανάγκη. Να δίνεται σε όλους τους άπορους μηνιαίο πακέτο ειδών ατομικής υγιεινής και πρώτης ανάγκης.

·  Αύξηση του προϋπολογισμού για τη σίτιση των κρατουμένων. Εφαρμογή ειδικού διαιτολογίου για τους ασθενείς και πλήρους διαιτολογίου για όλους τους κρατούμενους. Στις φυλακές Γρεβενών εδώ και μήνες οι κρατούμενοι βρίσκονται σε κινητοποίηση, όπως και στα Τρίκαλα, με το αίτημα για περισσότερο και καλύτερης ποιότητας φαγητό να επαναλαμβάνεται διαρκώς.

·    Επαρκής θέρμανση και ζεστό νερό σε όλες τις φυλακές καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
  
3. Εκπαίδευση και εργασία

· Να υπάρχει σχολείο σε κάθε φυλακή. Να απαγορεύεται η μεταγωγή μαθητή κρατούμενου μέχρι να τελειώσει το σχολείο. Να αρθούν οι περιορισμοί των πειθαρχικών για τη φοίτηση στο σχολείο. Να αντιμετωπιστούν οι εκβιασμοί των σωφρονιστικών που με την πρώτη αφορμή και σε μια ακραία κι απάνθρωπη προσπάθεια απόλυτου ελέγχου των ευεργετικών ημερομισθίων αρνούνται να διαθέσουν υπάλληλο, με αποτέλεσμα να χάνονται ώρες διδασκαλίας και μεροκάματα, γεγονός που, εύλογα, εξοργίζει τους κρατούμενους.

·  Οι κρατούμενοι φοιτητές να βρίσκονται σε φυλακή κοντά στη σχολή τους και να απαγορεύεται η μεταγωγή τους σε άλλη φυλακή μέχρι την ολοκλήρωση των σπουδών τους. Να τους επιτρέπεται να παρακολουθούν και να δίνουν μαθήματα με τη φυσική τους παρουσία στη σχολή τους και όχι εξ αποστάσεως. Να έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρονική βιβλιοθήκη και υπολογιστές.

· Να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας για όλους τους κρατούμενους. Να αναγνωρίζονται ένσημα για την εργασία των κρατουμένων, που θα υπολογίζονται και στα συντάξιμα χρόνια. Να δίνεται αμοιβή έναντι της εργασίας που δεν συνυπολογίζεται στη μείωση της ποινής. Να δημιουργηθούν βιοτεχνίες/εργαστήρια, όπου οι κρατούμενοι θα εργάζονται, αποκτώντας συγχρόνως και εφόδια που θα τους βοηθήσουν κατά την αποφυλάκισή τους (π.χ. ηλεκτρολόγοι, μάγειρες, τεχνικοί ηλεκτρονικών υπολογιστών, βιοτέχνες, αρτοποιοί κ.λ.π.). Τα παραγόμενα είδη να πωλούνται και τα έσοδα να εντάσσονται στον προϋπολογισμό της φυλακής.

·    Να παρέχονται άδειες εργασίας σε όσους έχουν βρει δουλειά εκτός φυλακής. Αν και το προβλέπει ο νόμος, το μέτρο έχει εφαρμοστεί ελάχιστες φορές.

5. Ελεύθερος χρόνος

· Να αναμορφωθούν οι προαύλιοι χώροι και οι  αίθουσες ψυχαγωγίας.

·  Να δίνονται άδειες σε ομάδες που θέλουν να υλοποιήσουν ψυχαγωγικά προγράμματα.

·   Να αποκτήσουν πρόσβαση οι κρατούμενοι σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

·  Να απαγορευτεί οποιαδήποτε λογοκρισία σε βιβλία και έντυπο υλικό. Σήμερα το δικαίωμα στην ενημέρωση και την αυτομόρφωση τείνει να αποτελεί ζήτημα της διακριτικής ευχέρειας του κάθε αρχιφύλακα.

6. Επικοινωνία

·  Οι κρατούμενοι πρέπει να βρίσκονται κοντά στον τόπο διαμονής της οικογένειάς τους. Όπου δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα, να επιχορηγούνται τα μεταφορικά έξοδα για δύο επισκεπτήρια το μήνα.

·  Να μετατραπούν οι χώροι αναμονής και να αποκτήσουν στέγαστρα και παγκάκια ώστε οι επισκέπτες να κάθονται.

·  Να διευρυνθούν τα ελεύθερα επισκεπτήρια και να επιτρέπεται η συνεύρεση και στους κρατούμενους, ανεξαρτήτως σεξουαλικής ταυτότητας. Να καταργηθεί το τζάμι και το τηλέφωνο. Το επισκεπτήριο να έχει μεγαλύτερη διάρκεια.

·   Να τοποθετηθούν τηλέφωνα σε όλα τα κελιά, διαφορετικά να επιτραπούν κινητά τηλέφωνα που δεν θα έχουν δυνατότητα πρόσβασης στο ίντερνετ, ηχογράφησης καθώς και κάμερα. Να δίνονται επαρκείς δωρεάν τηλεκάρτες στους άπορους κάθε μήνα, διαφορετικά ο κρατούμενος να έχει τη δυνατότητα να τηλεφωνήσει με χρέωση του καλούντος.
                     
7. Βία και αυθαιρεσία

·  Να περιοριστεί η πρακτική των αιφνίδιων ελέγχων, ιδίως κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η διεξαγωγή των ελέγχων δεν πρέπει να συνιστά εξευτελιστική και ταπεινωτική μεταχείριση, θίγοντας την αξιοπρέπεια των κρατουμένων και προκαλώντας φθορές στα προσωπικά τους αντικείμενα. Οι αιφνίδιοι έλεγχοι θα πρέπει να καταχωρούνται σε ειδικό προς τούτο βιβλίο του καταστήματος, ώστε να είναι δυνατός ο έλεγχος της συχνότητας και της νομιμότητάς τους. Επίσης θα πρέπει να επανεξεταστεί το μνημόνιο συνεργασίας ανάμεσα στα Υπουργεία Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης σύμφωνα με το οποίο επιτρέπεται στα ΕΚΑΜ και την αστυνομία να επεμβαίνουν κατασταλτικά μέσα στις φυλακές.

·  Παύση των σωφρονιστικών υπαλλήλων που χυδαιολογούν, προπηλακίζουν, εκβιάζουν κρατούμενους ή συγγενείς αυτών. Εξονυχιστική εξέταση αναφορών, καταγγελιών και μηνύσεων που κατατίθενται εναντίον τους για κατάχρηση εξουσίας, ξυλοδαρμούς, κακομεταχείριση κ.λ.π. Η ατιμωρησία τους προκαλεί, εξοργίζει και εντέλει αποκλείει το όποιο σωφρονιστικό έργο.

·  Καταπολέμηση της διαφθοράς. Θα πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα για την καταπολέμηση της διαφθοράς (π.χ. πόθεν έσχες). Η κατοχή εκ μέρους σωφρονιστικών υπαλλήλων πολυτελών κατοικιών και οχημάτων συχνά αποτελεί θέμα συζήτησης τόσο μεταξύ των κρατουμένων όσο και των μελών της τοπικής κοινωνίας. Να υπάρχει περιορισμός στα χρόνια που μπορεί ένας υπάλληλος να εργαστεί στη φυλακή (π.χ. τρία χρόνια εντός της φυλακής, τρία εκτός σε άλλες υπηρεσίες), ώστε να μην δημιουργούνται δίκτυα ανομίας. Να διερευνηθούν άμεσα κι εξονυχιστικά εκείνοι για το ποιόν των οποίων βοούν οι φυλακές.

· Να τηρείται αυστηρό αρχείο αξιολόγησης και ποινικού μητρώου από τη διεύθυνση της φυλακής για τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους και παράδοση αντιγράφων στους μηνυτές σε περίπτωση δίκης.

·  Να θεσπιστούν αυστηρές προϋποθέσεις για την πρόσληψη και την προαγωγή  των σωφρονιστικών υπαλλήλων (επαρκή και ουσιαστικά τυπικά προσόντα, αξιολόγηση συμπεριφοράς κ.ά.) και  να υπάρχει διαρκής έλεγχος.

·  Σχολή σωφρονιστικών υπαλλήλων. Η σχολή σωφρονιστικών υπάλληλων θα πρέπει να λειτουργήσει και να αλλάξει το πρόγραμμα σπουδών. Επίσης σε τακτά χρονικά διαστήματα θα πρέπει οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι να παρακολουθούν επιμορφωτικά σεμινάρια σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

·  Ενημέρωση για τα δικαιώματα των κρατουμένων. Το Υπουργείο θα πρέπει άμεσα να αποστείλει εγκύκλιο στα σωματεία των σωφρονιστικών υπαλλήλων και τις διευθύνσεις των φυλακών, με εκτενή και διεξοδική αναφορά στα δικαιώματα των κρατουμένων, υπερτονίζοντας τις προβλεπόμενες πειθαρχικές και άλλες ποινές σε περίπτωση παράβασης καθήκοντος ή παραβίασης των δικαιωμάτων των κρατουμένων.

8. Τηλεφωνική γραμμή καταγγελιών, ομάδα επιθεώρησης και κοινωνικός έλεγχος

Προτείνουμε τη δημιουργία δωρεάν πανελλαδικής τηλεφωνικής γραμμής καταγγελιών και ομάδας επιθεώρησης που θα μπορεί να επισκέπτεται τους κρατούμενους και να ελέγχει όλους τους χώρους των φυλακών ανά πάσα στιγμή χωρίς προειδοποίηση. Επιπλέον πρέπει να υπάρχει πρόσβαση ΜΚΟ, δικηγορικών και ιατρικών συλλόγων και ενώσεων, ενώ και τοπικών συλλογικοτήτων, όπως η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων, στις φυλακές.
                                                                                                                                                                                                                            Αθήνα, 21 Απριλίου 2016

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ
                                                                            
                                                                                         Βλαχάβα 11 και Αθηνάς, 3ος όροφος,
                                                                                          Μοναστηράκι, Τ.Κ.10551 Αθήνα,
                                                                                          τηλ: 6977029964
                                                                                          e-mail: kratoymenoi@gmail.com
                                                                                          www.tokeli.gr


 


































ΑΡΧΕΙΟ