Σάββατο, 28 Νοεμβρίου 2015

ΕΚΔΗΛΩΣΗ 26.11.2015: ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ



Οι αγώνες των «μέσα»  και των «έξω» συνεχίζονται

Εισήγηση της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων στην εκδήλωση της Πέμπτης 26 Νοεμβρίου 2015, στο ελεύθερο αυτοδιαχειριζόμενο θέατρο «Εμπρός»

                                                                 *********

Αφού ευχαριστήσω όλους όσοι προηγήθηκαν για τις ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις τους, οι οποίες πραγματικά θεωρώ πως έριξαν αρκετό φως αλλά και νέες πληροφορίες για το σκοτεινό εν πολλοίς σύμπαν της φυλακής, θα ’θελα να σας πω  όσο πιο σύντομα γίνεται δυο λόγια για την ομάδα μας που σας κάλεσε απόψε εδώ κι αμέσως μετά θα ακολουθήσουν τυχόν τοποθετήσεις κι ερωτήσεις.
Δέκα χρόνια δράσης
Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων δημιουργήθηκε λίγες εβδομάδες μετά τον τραγικό θάνατο τεσσάρων κρατουμένων στον Κορυδαλλό, οι οποίοι απανθρακώθηκαν στο κελί 80, στις 31 Μαρτίου του 2006. 
Τότε ήταν που κάποιοι άνθρωποι πήραν την απόφαση να συναντηθούν, προκειμένου να μιλήσουν όσο πιο δυνατά, και προς όσες γίνεται περισσότερες κατευθύνσεις, για την κρατική δολοφονία εκείνης της βραδιάς αλλά και να απαιτήσουν να αποδοθούν ευθύνες σε όσους από εγκληματική αμέλεια κι ατόφια αδιαφορία επέτρεψαν να συμβεί όχι το μοιραίο, αλλά το απολύτως αναμενόμενο.
Από κείνη τη μέρα κι έπειτα στόχος της συλλογικότητας ήταν και παραμένει να δίνει φωνή στους κρατούμενους, να δημοσιοποιεί τα αιτήματα και τις καταγγελίες τους, να παρεμβαίνει σε περιπτώσεις καταπάτησης των δικαιωμάτων τους, να στηρίζει όσο μπορεί τους δίκαιους αγώνες τους, να διεκδικεί την αποσυμφόρηση των φυλακών, καθώς και την αποποινικοποίηση και απο-αυστηροποίηση των αδικημάτων, με απώτερο στόχο πάντα την κατάργηση του θεσμού της φυλακής.
Έτσι, από το 2006 φτάσαμε αισίως στο σήμερα, που όπως είπαμε και νωρίτερα, η Πρωτοβουλία με τις μικρές της δυνάμεις, με τις νίκες, καθώς φυσικά και με τα λάθη και τις παραλείψεις της, μετρά σχεδόν δέκα χρόνια ζωής. Στη δεκαετία αυτή όσοι την αποτελούμε, καθώς και όσοι πέρασαν για μικρότερα ή μεγαλύτερα διαστήματα από την ομάδα μάθαμε πολλά, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που η συνοχή και η συνέχειά μας δοκιμάστηκε πολύ.
Κι αυτό γιατί ήδη από το ξεκίνημα της Πρωτοβουλίας τέθηκαν κάποια βασικά ερωτήματα, τα οποία και παραμένουν. Τα ερωτήματα αυτά είναι με δυο λέξεις τα εξής: Μπορούμε να συνυπάρξουμε και να δουλέψουμε μαζί μολονότι προερχόμαστε από διαφορετικό πολιτικό μετερίζι; Και αν ναι, μπορούμε να παρακινήσουμε κι άλλους να ασχοληθούν ώστε όλοι μαζί να πετύχουμε κάτι καλύτερο για τους φυλακισμένους, όλους τους φυλακισμένους είτε προσδιορίζονται ως κοινωνικοί είτε ως πολιτικοί κρατούμενοι; Μπορούμε εντέλει ταυτόχρονα να επιδιώκουμε βελτίωση των όρων κράτησης αλλά και οριστική κατάργηση του εγκλεισμού μέσω της αντικατάστασής του, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο, από άλλες πιο ανθρώπινες και πιο πετυχημένες μορφές επανένταξης; Κι είναι στα ερωτήματα αυτά κυρίως που σας καλούμε σήμερα να απαντήσουμε όλοι μαζί.
Εξαρχής στόχος μας υπήρξε το σχήμα να είναι μεικτό, να συναποτελείται δηλαδή και από νυν και πρώην κρατούμενους, οι οποίοι να συμμετέχουν ισότιμα με τους υπόλοιπους στο σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων. Ο στόχος αυτός έχει σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί, καθώς καθ’ όλη την πορεία μας ήμασταν και παραμένουμε ένα τέτοιο σχήμα.
Από την πρώτη στιγμή, στόχος μας ήταν να αναδείξουμε και να στηρίξουμε, και όχι βέβαια να υποδείξουμε ή να συνδιαμορφώσουμε, τα πάγια αιτήματα των φυλακισμένων, τα οποία με ελάχιστες εξαιρέσεις παραμένουν σχεδόν τα ίδια κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας. Η επανάληψη αυτή των αιτημάτων δεν οφείλεται βέβαια στην έλλειψη φαντασίας των κρατουμένων, αλλά ακριβώς στο γεγονός ότι, με ελάχιστες όπως είπαμε εξαιρέσεις, παραμένουν ανικανοποίητα.

Πάγια αιτήματα των κρατουμένων
Κι επειδή, πέρα από το να παρεμβαίνουμε σε έκτακτα περιστατικά, βασικός άξονας της δράσης μας είναι αυτά ακριβώς τα ανικανοποίητα αιτήματα, θα θέλαμε κι απόψε να τα επαναλάβουμε, συνοψίζοντας ως εξής:
     Πρώτα από όλα, υπάρχουν εκείνα που αφορούν τις συνθήκες διαβίωσης, με άλλα λόγια μιλάμε για την απαράδεκτη σίτιση, την έλλειψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και την απουσία γιατρών, τον υπερπληθυσμό και την έλλειψη κρεβατιών, τις κάκιστες συνθήκες υγιεινής, την απαίτηση να μπουν όρια στην αυταρχική ή παράνομη συμπεριφορά της διοίκησης και των σωφρονιστικών υπαλλήλων. Όσον αφορά τα αιτήματα αυτά, μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε πως παραμένουν ανικανοποίητα στο σύνολό τους.
Έπειτα, έχουμε τα αιτήματα περί οργάνωσης του σωφρονιστικών καταστημάτων, με τους κρατούμενους να απορρίπτουν το μοντέλο των φυλακών υψίστης ασφαλείας και να ζητούν επιτακτικά τη μετατροπή τους σε αγροτικές, να ζητούν περισσότερα εκπαιδευτικά προγράμματα επανένταξης, εκπαιδευτικές άδειες και σχολεία δεύτερης ευκαιρίας, να ζητούν πιο πολλά μεροκάματα καθώς και κατάργηση των πειθαρχικών ποινών που τους αποκλείουν από κάθε δραστηριότητα εντός της φυλακής.
Εν συνεχεία, έχουμε τα αιτήματα που σχετίζονται με την ποινική νομοθεσία και τον σωφρονιστικό κώδικα, αιτήματα δηλαδή που ζητούν οριζόντια μείωση όλων των ποινών, διευκόλυνση της υφ’ όρων αποφυλάκισης, κατάργηση των χρηματικών προστίμων για όσους αποδεδειγμένα δεν μπορούν να τα πληρώσουν, εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου για τις άδειες χωρίς εξαιρέσεις και αύξηση των ημερών άδειας. Από τα αιτήματα αυτά δεν θα μπορούσε να λείπει η κατάργηση των φυλακών ανηλίκων, η πρόσβαση των γυναικών στις αγροτικές φυλακές και κάθε άλλη δομή που προβλέπεται για τους άντρες και φυσικά η απο-αυστηροποίηση των αδικημάτων, δεδομένου πως στη χώρα μας έχει παγιωθεί η πρακτική ποινικοποίησης της φτώχειας και η επιβολή πολυετών καθείρξεων για  αδικήματα που σε άλλες χώρες αντιμετωπίζονται πολύ επιεικέστερα. Ενδεικτικά να αναφέρω πως η Ελλάδα έχει περισσότερους προφυλακισμένους και ισοβίτες από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.
Τέλος έχουμε να κάνουμε με αιτήματα που άπτονται της επικοινωνίας των κρατουμένων με τον έξω κόσμο, που προκειμένου να μη μακρηγορήσουμε σας προσκαλούμε να διαβάσετε στο τελευταίο «Κελί», το οποίο, όσοι δεν έχετε ήδη πάρει, θα βρείτε δίπλα στο κουτί ενίσχυσης.
     Τα περισσότερα λοιπόν από τα αιτήματα αυτά περιμένουν δικαίωση, με εξαίρεση κάποιες πρόσφατες ρυθμίσεις που επέφεραν προσωρινή αποσυμφόρηση, και τη μερική, αλλά δειλή, κατά τη δική μας γνώμη, τροποποίηση κάποιων διατάξεων.
Γι’ αυτό γεγονός ίσως εν μέρει να είμαστε υπόλογοι τόσο οι κρατούμενοι όσο και όσοι αποτελούμε το κίνημα αλληλεγγύης σ’ αυτούς. Από την άλλη, όπως ειπώθηκε και στις τοποθετήσεις των φίλων που προηγήθηκαν και οι οποίοι βίωσαν από πρώτο χέρι τις δυσκολίες συγκρότησης ενός αποτελεσματικού μετώπου διεκδικήσεων, η φυλακή είναι ο λιγότερο προνομιακός χώρος για την ανάπτυξη ενός τέτοιου μετώπου κι αυτό γιατί παρουσιάζει δυσκολίες κι ιδιαιτερότητες που δεν συναντάς πουθενά αλλού και για τις οποίες μπορούμε αν θέλετε στη συζήτηση που θα θέλαμε να ακολουθήσει να πούμε περισσότερα.

Νίκες του κινήματος
Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν άδικο και εντελώς λανθασμένο να μην κάνουμε στο πλαίσιο αυτής της εκδήλωσης και μια αναφορά σε όσα έχουν επιτευχθεί εντός της τελευταίας δεκαετίας.
Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι χάρη στις προσπάθειές μας, αλλά βέβαια και κυρίως χάρη στους επίμονους κι επίπονους αγώνες που κρατούμενοι κι αλληλέγγυοι έχουν δώσει τόσο πριν όσο και μετά τη δημιουργία της Πρωτοβουλίας, η φυλακή δεν είναι πια το άβατο που ήταν. Κι αυτό γιατί με το πέρασμα των χρόνων έχουν δημιουργηθεί ρωγμές τέτοιες που αν μη τι άλλο επιτρέπουν, στο βαθμό πάντα που οι ίδιοι οι κρατούμενοι το επιδιώκουν, την επικοινωνία των μέσα και των έξω, ώστε αυταρχικές συμπεριφορές, ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγονταν ξυλοδαρμοί και βασανιστήρια που κάποτε έμεναν κρυφά, σήμερα να βλέπουν άμεσα το φως της δημοσιότητας. Έτσι, ένας πρώτος στόχος, αυτός της δημοσιοποίησης, έχει μερικώς επιτευχθεί, σε βαθμό τουλάχιστον που κανείς σήμερα να μην μπορεί να υποστηρίξει πως δεν ξέρει μέσες άκρες τι συμβαίνει στις ελληνικές φυλακές ή να πει πως δεν γνωρίζει ότι κατά τακτά διαστήματα οι κρατούμενοι και οι κρατούμενες αυτής της χώρας προβαίνουν σε μικρές και μεγάλες κινητοποιήσεις προκειμένου να διεκδικήσουν το αυτονόητο, το δικαίωμα δηλαδή σε μια ζωή με αξιοπρέπεια.
Πράγμα που μας οδηγεί στο επόμενο βήμα: και τώρα που όλοι λίγο ή πολύ ξέρουμε τις συμβαίνει στη φυλακή, τι μπορούμε να κάνουμε για να αλλάξουμε την κατάσταση κι όχι απλώς να την καταγράψουμε ή να τη δημοσιοποιήσουμε;
       Απαντώντας σ’ αυτή την ερώτηση, η Πρωτοβουλία έχει μέσα στα χρόνια επιχειρήσει, άλλοτε με λιγότερη κι άλλοτε με περισσότερη επιτυχία, να προωθήσει μια σειρά στόχους, κάποιους μόνο από τους οποίους θα αναφέρω σήμερα, καθώς όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να ανατρέξει στο σάιτ μας, www.tokeli.gr, και να μάθει περισσότερα ή να ρωτήσει στη συζήτηση που ελπίζουμε πως θα ακολουθήσει.
Μεταξύ των στόχων αυτών λοιπόν που έθεσε η Πρωτοβουλία ξεχωρίζουμε την πρώτη μεγάλη καμπάνια μας με τίτλο «Κανένα παιδί σε κελί», που έλαβε χώρα στα ΜΜΕ, στο διαδίκτυο, σε αμφιθέατρα, σε δρόμους και σε πλατείες και που αποσκοπούσε στην παρακίνηση όλων να πάρουν θέση. Η καμπάνια αυτή, χάρη στις αφισοκολλήσεις, συγκεντρώσεις, μοιράσματα κειμένων, συγκέντρωση χιλιάδων υπογραφών και την αρκετά διευρυμένη δημοσιότητα που φροντίσαμε να πάρει, μπορούμε να πούμε ότι απέδωσε καρπούς. Πλέον οι ανήλικοι άνω των 15 ετών μπορούν να φυλακιστούν μόνο αν έχουν διαπράξει αδίκημα που επισείει ισόβια κάθειρξη ή αν έχουν βιάσει παιδί νεότερο των 15 ετών. Έτσι, μολονότι δεν μπορούμε να μιλήσουμε ακόμα για κατάργηση, μπορούμε οπωσδήποτε να μιλήσουμε για σαφώς λιγότερη φυλακή για τους ανήλικους, πράγμα που αποδεικνύει ο πολύ μικρότερος αριθμός όσων κρατούνται σήμερα.
Μια άλλη υπόθεση για την οποία τόσο εμείς όσο και αρκετοί αλληλέγγυοι/ες επιμείναμε ήταν αυτή των εξευτελιστικών ενδοσωματικών ελέγχων, υπόθεση την οποία ανέδειξαν φυσικά οι κρατούμενοι και οι κρατούμενες, μεταξύ των οποίων και η Κατερίνα Γκουλιώνη που βρήκε τραγικό θάνατο κάτω από πολύ ύποπτες συνθήκες κατά τη διάρκεια μεταγωγής της το 2009. Με το θάνατό της η Κατερίνα και με την πίεσή τους κρατούμενοι και αλληλέγγυοι πέτυχαν την επίσημη κατάργηση των ενδοσωματικών ελέγχων. Και λέμε την επίσημη γιατί μολονότι επίσημα έχουν καταργηθεί ανά τακτά χρονικά διαστήματα χρειάζεται δυστυχώς να επανέλθουμε προκειμένου να το υπενθυμίζουμε σε κάποιους διευθυντές φυλακών.
Μια άλλη μάχη που δώσαμε ήταν αυτή για το απαραβίαστο του δικαιώματος της αλληλογραφίας, όταν μάθαμε ότι σε κάποιες φυλακές τόσο το «Κελί», όσο και άλλα έντυπα ή και βιβλία, δεν παραδίδονταν στους κρατούμενους, καθώς η φυλακή δεν ενέκρινε το περιεχόμενό τους. Κατορθώσαμε τότε έπειτα πάλι από δημοσιοποίηση του θέματος αλλά και πορεία που πραγματοποιήσαμε έξω από τις φυλακές Ναυπλίου (όπου τέτοια περιστατικά ήταν πολλά) να αποσπάσουμε τη δέσμευση πως κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να ξανασυμβεί. Πρόκειται φυσικά για μια μάχη που επίσης συνεχίζεται καθώς παρόμοια κρούσματα κατά καιρούς επαναλαμβάνονται κι έτσι επεμβαίνουμε εκ νέου, όταν μας γίνονται γνωστά, προκειμένου να σταματήσουν.
Μια νίκη κρατούμενων και αλληλέγγυων που μολονότι θεωρητικά έχει επιτευχθεί παραμένει στα χαρτιά είναι και αυτή της ένταξης του κατ’ ευφημισμόν θεραπευτηρίου του Αγίου Παύλου και του Ψυχιατρείου του Κορυδαλλού στο ΕΣΥ. Η ένταξη λέγεται πως θα γίνει τον Φεβρουάριο, αλλά μιας κι έχει υπογραφεί εδώ και χρόνια χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί, κρατάμε προσώρας μικρό καλάθι…
Πέρα όμως από τις δράσεις που κατά καιρούς πήραν τη μορφή καμπάνιας στόχος της Πρωτοβουλίας είναι να παρακολουθεί, να καταγράφει, να δημοσιοποιεί και να αναδεικνύει κάθε συλλογική και ατομική αδικία και παραβίαση. Έτσι, ανταποκριθήκαμε, και μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις με αρκετή επιτυχία, σε κάθε τηλεφωνική κλήση και κάθε γράμμα που αφορούσε μη εφαρμογή της νομοθεσίας, μεροληπτική κι εκδικητική μεταχείριση προκειμένου να οδηγήσουμε, με τη σύμφωνη γνώμη του κρατούμενου, υποθέσεις στην Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, τον Συνήγορο του Πολίτη αλλά και στη Βουλή ή και τα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια, όπου και δικαιώθηκαν πολλοί, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που με δική μας προσπάθεια αποφυλακίστηκαν κρατούμενοι, αλλοδαποί και μη, από κρατητήρια αστυνομικών τμημάτων, από το Μεταγωγών και τις φυλακές. Ακόμη αρκετοί είναι εκείνοι που χάρη στην επιμονή μας πήραν άδειες ή υφ’ όρον απόλυση ή κατάφεραν να τύχουν επίσκεψης από ανθρώπους που δεν ήταν συγγενείς τους.
Μια άλλη συμβολή της Πρωτοβουλίας είναι η μόνιμη επιμονή και πίεση που ασκεί στη θέσπιση ευεργετικών για τους κρατούμενους διατάξεων. Έτσι, στο σύμφωνο συμβίωσης που θα κατατεθεί σύντομα στη Βουλή υπάρχει πρόβλεψη για πρόσβαση περισσότερων στις αγροτικές φυλακές αντί στις φυλακές κλειστού τύπου, γεγονός στο οποίο θέλουμε να πιστεύουμε ότι συμβάλλαμε κι εμείς. Επίσης, με σιγουριά μπορούμε να πούμε ότι η διάταξη που προβλέπει την κατάργηση της υποχρεωτικής δωρεάς ποσών που κυμαίνονταν από 500 έως 10.000 σε ΜΚΟ, όπως το Χαμόγελο του Παιδιού ή η Κιβωτός, ως όρο αποφυλάκισης, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη δική μας επιμονή να την πετάξουμε στα σκουπίδια.

Τα όρια της αλληλεγγύης
Επειδή όμως ο σκοπός αυτής της εκδήλωσης δεν είναι να ευλογήσουμε τα γένια μας αλλά αντίθετα να καταδείξουμε τα όρια της αλληλεγγύης και το πόσο επικίνδυνα στενεύουν, όταν οι συμπαραστάτες είμαστε λίγοι και κατακερματισμένοι, θέλω προτού σας δώσω το λόγο σε εσάς για να ρωτήσετε ή να τοποθετηθείτε να τονίσω πως η βραδιά αυτή δεν αποσκοπεί μόνο στο να θυμίσουμε τι συμβαίνει στις φυλακές. Η εκδήλωση αυτή γίνεται προκειμένου να σας ζητήσουμε τη βοήθειά σας. Να σας ζητήσουμε δηλαδή να πλαισιώσετε τη Συνέλευσή μας ή αν αυτό δεν είναι εφικτό τις δράσεις μας ή να οργανώσετε τις δικές σας.  Γιατί, κατά τη γνώμη μας, η φράση που θέλει τις φυλακές να αποτελούν καθρέφτη της κοινωνίας δεν είναι κλισέ, αλλά η σκληρή πραγματικότητα. Η βαρβαρότητα, άλλωστε, που επιτρέπουμε να διαιωνίζεται εντός των φυλακών αφορά πρωτίστως εμάς τους έξω, καθώς σε μας αποσκοπεί η απειλή, πόσο μάλλον σήμερα, που λόγω της οικονομικής κρίσης η φυλακή μοιάζει να γίνεται όλο και περισσότερο αυτό που λέμε ένα τσιγάρο δρόμος.
Πριν λοιπόν σας δώσω το λόγο να πω πως πολλά ακόμη θα θέλαμε να σας πούμε, για τις μεγάλες απεργίες πείνας του 2008 και 2010, καθώς και για τις πιο πρόσφατες που στόχευσαν τον ίδιο τον πυρήνα της κατασταλτικής νομοθεσίας, καθώς και για τις νίκες αλλά και τα λάθη που τις χαρακτήρισαν. Πολλά, επίσης, θα θέλαμε να σας πούμε για τις αστοχίες της αλληλεγγύης, όταν οι μικροπολιτικές επιδιώξεις μπαίνουν πάνω από τους αγώνες ή όταν άνθρωποι (κρατούμενοι και μη) επιδιώκουν να αυτοανακηρυχτούν ηγέτες και να τινάξουν ομάδες και αγώνες στον αέρα. Αλλά επειδή κάθε αγώνας, είναι πάνω από όλα παρακαταθήκη, επιθυμία μας είναι να εστιάσουμε στις δυνατότητες του μέλλοντος και όχι στις αστοχίες το παρελθόντος, και κλείνοντας με αυτό παραδίδω το λόγο σε όποιον θα θελε να μιλήσει.






ΑΡΧΕΙΟ