Σάββατο, 13 Σεπτεμβρίου 2008

Συνθήκες πόνου, τιμωρίας, απομόνωσης

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 13/09/2008

Φάκελος
Γυναικείες φυλακές

Συνθήκες πόνου, τιμωρίας, απομόνωσης

Είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να νιώθει ελεύθερος στη φυλακή; Τι σημαίνει κάτι τέτοιο; Ηλέκτρα: «Πολλή, πολλή, πολλή κακοποίηση. Ηταν η ζωή μου ένας εφιάλτης, μια κόλαση ήταν η ζωή μου. Το μόνο λάθος μου ήταν ότι δεν είχα φύγει.... Επινε και ερχόταν και με χτυπούσε...Εκείνη τη στιγμή δεν ήξερα τι έκανα. Και να πω ότι είχα κάπου φταίξει.... Δεν είμαι ούτε καμιά άτιμη, ούτε καμιά -με συγχωρείς- βρωμιάρα. Ολη τη μέρα ήμουν με το σπίτι, με τη δουλειά και με τα παιδιά. Δεν έκανα τίποτα άλλο. Θα μπορούσε να είχε συμβεί και κάτι χειρότερο, γιατί χτυπούσε και τα παιδιά. Και τα παιδιά μεγάλωναν, καταλάβαιναν, δεν θα μπορούσαν να το ανεχτούν. Γιατί τα χτυπούσε και σε άσχημα σημεία: στο κεφάλι, στο πρόσωπο... Φοβόμουν και για το χειρότερο...».

Αποκαλυπτική η μαρτυρία από τη διατριβή «Μάνες υπό περιορισμό: μητρικές αναπαραστάσεις σε μια ελληνική γυναικεία φυλακή», που ολοκλήρωσε πέρσι η διδάκτωρ Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, νομικός Παναγιώτα Τουλίνα Δέμελη, για το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, φωτίζει τα ανομολόγητα δράματα που θάβονται στα ερείπια των κοινωνικών συμβάσεων οδηγώντας σε αμετάκλητα κρίματα.

Ενα στοιχείο που συνδέει τις ιστορίες ορισμένων γυναικών που έχουν καταδικαστεί για ανθρωποκτονία είναι η προηγούμενη σχεδόν καθημερινή κακοποίησή τους στον οικιακό χώρο από τα θύματα, από τους τότε συζύγους ή ερωτικούς τους συντρόφους. Ξυλοδαρμοί που ενίοτε κατέληγαν στην πολυήμερη νοσηλεία τους ή και στην αυτεπάγγελτη απαγγελία κατηγοριών κατά των δραστών - συζύγων αλλά και σε μόνιμες βλάβες στην υγεία τους. «Τα επώδυνα βιώματα γυναικών που επί σειρά ετών υποβάλλονταν σε τακτικούς ξυλοδαρμούς κι εξευτελισμούς είναι τέτοιου βαθμού ώστε αρκετές καταλήγουν στο θλιβερό συμπέρασμα ότι, αν και φυλακισμένες, γεύονται στιγμές ελευθερίας, απαλλαγμένες πλέον από τη συζυγική απειλή, βία και καταπίεση», μας λέει η ερευνήτρια θέτοντας ένα εύλογο ερώτημα: «Πόσο ελεύθερη ήταν η καθημερινότητά τους πριν από τον εγκλεισμό;».

Απίστευτη τραγικότητα φωλιάζει στα λόγια της Ηλέκτρας, που της «έχει μείνει πρόβλημα στο κεφάλι από τα χτυπήματα»: «Τώρα άρχισα να αισθάνομαι ελεύθερα. Το καταλαβαίνετε;»...

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ειδικής κατηγορίας «ζωοδότρας» - «φόνισσας», της γυναίκας που δίνει και παίρνει ζωή, όπως αποτυπώνονται στη διατριβή;

* «Τα εν οίκω μη εν δήμω»: κοινός τόπος στη φυλακή ότι πολλές κακοποιημένες γυναίκες δεν βοηθάνε τον εαυτό τους στο δικαστήριο γιατί «δεν μιλάνε»: υποστηρίζουν ότι είναι ντροπή να μιλάς για την οικογενειακή βία, ότι είναι οικογενειακή υπόθεση, έτσι αντιμετωπίζεται και από το συγγενικό περιβάλλον.

* Ακόμη κι όταν φοβούνται για τη ζωή τους, την ιδέα της οριστικής φυγής αποτρέπει ο φόβος και η απειλή του συζύγου «όπου και να πας θα σε σκοτώσω». Τα παιδιά αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα συμβάλλοντας στην ανασφάλεια μιας μητέρας μόνης με την ευθύνη προστασίας ανηλίκων.

* Οταν το θύμα είναι ο πατέρας των παιδιών και τη φροντίδα τους αναλαμβάνουν τα πεθερικά (δύο περιπτώσεις), δηλαδή οι γονείς του νεκρού, τότε τις εκδικούνται με το ίδιο νόμισμα, τους παίρνουν τα παιδιά απαγορεύοντας οποιαδήποτε επικοινωνία με τις μητέρες. Στη μία περίπτωση πήραν ακόμη και τη δικαστική επιμέλεια. Ωστόσο, εκβιασμοί με βάση το παιδί αναφέρονται και από άλλες κρατούμενες.

Από τις 19 γυναίκες που συμμετείχαν στις συνεντεύξεις για τη διατριβή, σχεδόν οι μισές (9) βρίσκονταν στη φυλακή καταδικασμένες για εγκλήματα κατά της ζωής.

Θύμα - δράστης

Τη μετατροπή του θύματος σε δράστη διαπιστώνει και η μελέτη «Γυναίκες και ανθρωποκτονία: έρευνα στις γυναικείες φυλακές Κορυδαλλού», του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ), το 2005, στην οποία διερευνήθηκε το έγκλημα της ανθρωποκτονίας από πρόθεση με δράστες γυναίκες στο πλαίσιο της ενδοοικογενειακής βίας.

«Φαίνεται να επιβεβαιώνεται η υπόθεση της μετατροπής του θύματος σε δράστη, κυρίως στις περιπτώσεις των γυναικών που βιώνουν κακοποίηση από τον σύντροφό τους, ενώ από τη μελέτη των φακέλων απουσιάζει παντελώς οποιαδήποτε αναφορά στην ύπαρξη κακοποίησης, γεγονός που ίσως επιβεβαιώνει την κοινωνική αδιαφορία προς το φαινόμενο, καθώς η ύπαρξή του προκύπτει από τις συνεντεύξεις. Το μη θεατό, για το σύστημα απονομής δικαιοσύνης, αυτής της μορφής βίας είναι ένα γεγονός που προκαλεί έντονο προβληματισμό», μας λέει ο επιστημονικός υπεύθυνος της έρευνας, αναπληρωτής καθηγητής Βασίλης Καρύδης. Από αυτή την έρευνα προκύπτει ακόμη:

* Η αξιοσημείωτη προσπάθεια ορισμένων γυναικών να δικαιολογήσουν την ψυχολογική ή και σωματική βία του συζύγου τους.

* Κι εδώ καταγράφεται ότι κάποιες γυναίκες για προσωπικούς λόγους δεν αποκάλυψαν την κακοποίηση στο δικαστήριο.

* Η ντροπή, η αδυναμία απόδειξης του γεγονότος, ιδιαίτερα στην περίπτωση της ψυχολογικής βίας, και η έλλειψη υποστηρικτικού πλαισίου -κοινωνικού και νομικού χαρακτήρα- είναι κάποιοι από τους λόγους για τους οποίους δεν αποκαλύπτονται καταχρηστικές συμπεριφορές ενδο-οικογενειακής βίας.

* Αρκετές μαρτυρίες κρατουμένων αναφέρονται σε συστηματική άσκηση βίας ώστε αυτό να αποτελεί τον κανόνα στις σχέσεις με τον σύζυγό τους, ξυλοδαρμό εγκύου μέχρι αποβολής εμβρύου, απόπειρες ενδο-συζυγικού βιασμού και δημόσιους ξυλοδαρμούς.

* Βασικότερος λόγος παραμονής στη σχέση; Η οικονομική εξάρτηση, καθώς οι περισσότερες είχαν ως κύριο επάγγελμα τα οικιακά, και η έλλειψη στήριξης από το οικογενειακό ή και άμεσο κοινωνικό περιβάλλον. Για τις αλλοδαπές ανασταλτικός παράγοντας είναι τα νομικά κωλύματα παραμονής στη χώρα.

* Ουσιαστικός είναι ο ρόλος του άλλου ερωτικού συντρόφου, σε όσες περιπτώσεις υπάρχει, ως ενδεχόμενου καταλύτη για την απόφαση διάπραξης του εγκλήματος, ενώ υπεισέρχονται και υπολογισμοί οικονομικού χαρακτήρα από τους συνεργούς.

* Δεν επιβεβαιώνεται ότι οι γυναίκες που καταλήγουν στη διάπραξη ανθρωποκτονίας συγγενικού προσώπου -κυρίως συζύγου- έχουν ιστορικό κακοποίησης στο συγγενικό τους περιβάλλον.

* Με εξαίρεση δύο περιπτώσεις, οι κρατούμενες δεν είχαν καμία προηγούμενη εμπλοκή με αστυνομικές ή δικαστικές αρχές.

Από τις 30 κρατούμενες για ανθρωποκτονία, όταν έγινε η έρευνα, οι έξι ήταν υπόδικες. Συνεντεύξεις έδωσαν 15 κατάδικες και 3 υπόδικες, δηλαδή έδωσε συνέντευξη το 69,2% του δείγματος.

Επικρατέστερη ποινή για όσες καταδικάστηκαν (61%) ήταν η ισόβια κάθειρξη. Από τις υποθέσεις που είχαν δικαστεί σε δεύτερο βαθμό (69,6%), στις περισσότερες από τις μισές (52,9%) διατηρήθηκε η ίδια ποινή, μείωση καταγράφηκε για το 35,3% των υποθέσεων, ενώ σε μία περίπτωση αποφασίστηκε αύξηση της ποινής.

Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων (65,2%) ανθρωποκτονίας από γυναίκα δράστρια το έγκλημα γίνεται μέσα στο πλαίσιο κάποιου είδους ερωτικής (8,7%), συντροφικής-χωρίς γάμο (8,7%) και κυρίως συζυγικής (47,8%) σχέσης. *

http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=13.09.2008,id=59829032

ΑΡΧΕΙΟ