Σάββατο, 13 Σεπτεμβρίου 2008

Η φυλακή δεν είναι πανάκεια

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 13/09/2008

Φάκελος
Γυναικείες φυλακές

Η φυλακή δεν είναι πανάκεια

Η έλλειψη επαφής με τον έξω κόσμο είναι, νομίζω, ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι φυλακισμένοι. Είναι αντιφατικό από τη μια να σηκώνεις τείχη, να κόβεις κάθε επαφή με την κοινωνία για τους ανθρώπους αυτούς και μετά να λες ότι πρέπει να τους επανεντάξεις. Μα επανένταξη σημαίνει ακριβώς αυτό: το συμβολικό και πραγματικό γκρέμισμα των τειχών», επισημαίνει μιλώντας στην «Ε» η Εμμυ Φρονίμου, εγκληματολόγος, ερευνήτρια στο ΕΚΚΕ.

«Πρέπει να οργανώνονται όσο το δυνατόν περισσότερο χώροι ελευθερίας μέσα στις φυλακές», τονίζει. «Γι' αυτό μιλώ για την ανάγκη επαφής με τον έξω κόσμο, για τις άδειες εξόδου, για τα επισκεπτήρια, για όλους αυτούς τους θεσμούς που ανοίγουν τη φυλακή προς τα έξω. Η επανένταξη είναι ένα θέμα στο τέλος του δρόμου... και ο δρόμος είναι μακρύς. Μπορεί σήμερα να υπάρχει ένας αριθμός ευρωπαϊκών προγραμμάτων που εστιάζουν στην επαγγελματική επανένταξη, αλλά εμείς ως εγκληματολόγοι ξέρουμε ότι επαγγελματική επανένταξη δεν μπορεί να υπάρξει αν δεν υπάρξει κοινωνική επανένταξη. Σήμερα υπάρχουν ομάδες πληθυσμού που είναι μειονεκτούσες στην αγορά εργασίας (μακροχρόνια άνεργοι, άνθρωποι χωρίς ιδιαίτερες δεξιότητες, άτομα με ειδικές ανάγκες κ.ά.). Σκεφτείτε λοιπόν τους πρώην κρατουμένους με πόσο άνισους όρους καλούνται να αντιμετωπίσουν την έξω πραγματικότητα έχοντας και το στίγμα να τους ακολουθεί».

Εντυπωσιακό επίσης το στοιχείο που προκύπτει μέσα από τη συζήτησή μας: Οι τελευταίοι σωφρονιστικοί κώδικες από το '89 και μετά έχουν καινοτόμες διατάξεις, που όμως δεν εφαρμόστηκαν ποτέ. Προβλέπουν εναλλακτικές της στερητικής της ελευθερίας ποινές, όπως η τμηματική έκτιση της ποινής, η κοινωφελής εργασία, η ημιελεύθερη διαβίωση, που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν αντί της φυλάκισης. Τίποτε απ' αυτά δεν έχει γίνει στην πράξη. Παρέμειναν νόμοι στα χαρτιά.

«Οι συνέπειες της φυλάκισης», θα πει η κ. Φρονίμου, «είναι τόσες (κοινωνικές, ψυχολογικές, οικονομικές) που πραγματικά εμποδίζουν την επανένταξη. Τι θέλει τελικά η κοινωνία; Λέει ότι δεν θέλει εγκληματίες, δεν θέλει υπότροπους. Αυτό όμως δεν πετυχαίνεται με τον θεσμό της φυλακής. Τα στοιχεία σε διεθνές επίπεδο δείχνουν ότι το ποσοστό των υποτροπών ξεπερνάει ακόμη και το 50%, κάτι που σημαίνει ότι η φυλακή δεν είναι πανάκεια, δεν είναι σωφρονισμός, δεν είναι η λύση».

Η ίδια εκφράζει τον προβληματισμό της για τον θεσμό της φυλακής γενικότερα, αλλά «επειδή αυτό είναι ένα θέμα που σηκώνει πολλή συζήτηση, ας το αφήσουμε για την ώρα και ας πούμε να παραμείνει η φυλακή για τα πολύ σοβαρά αδικήματα και για τα υπόλοιπα να εφαρμόζονται εναλλακτικές ποινές».

Οι εναλλακτικές ποινές, σημειώνει, έχουν το πλεονέκτημα ότι κρατούν τον άνθρωπο στο περιβάλλον του, οικογενειακό, κοινωνικό και επαγγελματικό.

Τίποτα δεν έχει γίνει όμως και στο κομμάτι της μετασωφρονιστικής στήριξης των αποφυλακιζομένων· αναφέρει ακόμη: Η υποχρέωση της πολιτείας να μεριμνά για την ομαλή επάνοδο στην κοινωνία και μάλιστα να του συμπαραστέκεται οικονομικά και να φροντίζει για την επαγγελματική κατάρτιση και αποκατάσταση του αποφυλακισμένου, προβλέπεται ήδη από το '99 στον Σωφρονιστικό Κώδικα. Το 2003 με προεδρικό διάταγμα ιδρύεται εταιρεία, νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, με την επωνυμία «Επάνοδος» για τον σκοπό αυτό. Μέχρι σήμερα δεν έχει ακόμη λειτουργήσει.

*Η επανένταξη των αποφυλακιζομένων φαίνεται να είναι δύσκολη έως ακατόρθωτη...

«Δεν έχουμε αυταπάτες για τις δυσκολίες. Δεν μπορούμε να πούμε όμως ότι είναι και αδύνατη. Οσο λιγότερη φυλακή τόσο καλύτερα. Είναι ανάγκη ν' ανοίξει η φυλακή στην έξω κοινωνία αλλά και να βελτιωθούν οι όροι διαβίωσης μέσα στη φυλακή. Οι κρατούμενες, το ίδιο ισχύει και για τους άντρες, πρέπει να έχουν επαφή με τις οικογένειές τους, να έχουν σημεία αναφοράς στον έξω κόσμο που λειτουργούν και ως κίνητρα γι' αυτές για να βγουν. Πρέπει να είναι εύκολη η πρόσβαση των συγγενών στις φυλακές. Δεν πρέπει να βρίσκονται σε σημεία απομονωμένα και απομακρυσμένα. Θυμάμαι στον Κορυδαλλό έρχονταν Τσιγγανάκια με τα πόδια από διάφορες περιοχές για να δουν τις μητέρες τους, ενώ στην Ολλανδία και στην Αγγλία, για παράδειγμα, βάζουν ειδικά λεωφορεία που δύο φορές την εβδομάδα μεταφέρουν τους συγγενείς και τα παιδιά δωρεάν έως τις φυλακές για να δουν τους γονείς τους. Χρειάζεται και εδώ στην Ελλάδα να αντιμετωπιστούν αυτά τα θέματα». *

http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=13.09.2008,id=82036264

ΑΡΧΕΙΟ