Πέμπτη, 3 Μαΐου 2007

Ανακοίνωση του Συνηγόρου του Πολίτη για τα πρόσφατα γεγονότα των φυλακών

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ

Τα πρόσφατα γεγονότα των φυλακών

Ι. Οι ταραχές που εκδηλώθηκαν την προηγούµενη εβδοµάδα στα περισσότερα σωφρονιστικά καταστήµατα της χώρας έλαβαν τέλος µε την επιστροφή και των τελευταίων φυλακισµένων της φυλακής Μαλανδρίνου στα κελιά τους. Η σχετική οµαλοποίηση της κατάστασης δηµιουργεί την προσδοκία ότι οι αρµόδιες αρχές θα διερευνήσουν αµερόληπτα τα καταγγελλόµενα περιστατικά που πυροδότησαν την αναταραχή.
Ωστόσο, οποιαδήποτε και αν είναι η έκβαση των σχετικών ερευνών, τα τελευταία αυτά γεγονότα πρέπει να αποτελέσουν αντικείµενο σοβαρού προβληµατισµού για την κατάσταση των φυλακών στη χώρα µας. Προβληµατισµός που δεν πρέπει να εξαντληθεί στα εφήµερα πρωτοσέλιδα των εφηµερίδων.

ΙΙ. Το σωφρονιστικό σύστηµα της χώρας πάσχει σοβαρά. Πρόκειται για κοινό µυστικό που δεν επιτρέπεται, αλλά και δεν είναι πλέον δυνατόν, να αποσιωπάται. Ο ήδη ασφυκτικός και διαρκώς εντεινόµενος, πέραν κάθε προηγουµένου, υπερπληθυσµός των σωφρονιστικών καταστηµάτων υποβαθµίζει συνεχώς τις συνθήκες της εκεί διαβίωσης, ενθαρρύνει φαινόµενα παραβατικότητας στο εσωτερικό τους, όπως κατεξοχήν η διακίνηση ναρκωτικών, και µεγιστοποιεί τους κινδύνους σε βάρος της ζωής και της υγείας κρατουµένων και προσωπικού φύλαξης, είτε από αίτια τυχαία (λ.χ. πυρκαγιές και λοιµώδη νοσήµατα.) είτε από πράξεις βίας.
Κάτω από τέτοιες συνθήκες εύλογα αναµένει κανείς να αυξάνονται και οι πιθανότητες αυθαίρετης κρίσης των οργάνων της φυλακής ή των υπηρεσιών του Υπουργείου ∆ικαιοσύνης. Η απόρριψη αιτηµάτων για άδειες απουσίας, για ένταξη σε κάποιο εσωτερικό πρόγραµµα κατάρτισης ή για µεταγωγή σε άλλο κατάστηµα (λ.χ. εγγύτερο στον τόπο κατοικίας της οικογένειας του φυλακισµένου), οι υποχρεωτικές µεταγωγές, η διακοπή της παρακολούθησης του σχολείου, η επιβολή πειθαρχικών ποινών κ.τ.λ. σπάνια συνοδεύονται από την κατάλληλη αιτιολογία που απαιτεί ο νόµος. Συνέπεια όλων αυτών είναι το ότι ο φυλακισµένος, του οποίου οι προσδοκίες διαψεύδονται, εκτός από απογοήτευση δοκιµάζει και την έντονη πικρία ότι δεν είναι άξιος παροχής εξηγήσεων. Οι ασφυκτικές περιστάσεις, κάτω υπό τις οποίες διεύθυνση, προσωπικό φύλαξης και φυλακισµένοι καλούνται να διαχειριστούν, καθένας από τη θέση του, τη θλιβερή καθηµερινή πραγµατικότητα της φυλακής πιθανολογούν µε βεβαιότητα, όπως άλλωστε πιστοποιούν και οι διακινηθέντες κατάλογοι αιτηµάτων των φυλακισµένων, ότι τα προαναφερθέντα σηµεία θεσµικής επαφής των φυλακισµένων µε τις σωφρονιστικές αρχές πρόκειται να αποτελέσουν το επίκεντρο αύξουσας έντασης µε απρόβλεπτες προεκτάσεις. Πρώτο θύµα της κατάστασης αυτής είναι, φυσικά, η στοιχειώδης ικανότητα του σωφρονιστικού συστήµατος να πραγµατώσει τη θεµελιώδη υπόσχεση που πανηγυρικά επαγγέλλεται ο νόµος για επανένταξη των φυλακισµένων στη κοινωνική ζωή.

ΙΙΙ. Αυτά, αλλά και πολλά άλλα επιµέρους προβλήµατα των φυλακών της χώρας, έχει προσπαθήσει να αναδείξει στα πορίσµατα και στις εκθέσεις του, µε τρόπο αµερόληπτο και νηφάλιο, ο Συνήγορος του Πολίτη, τον οποίο εµπιστεύονται δεκάδες φυλακισµένων κάθε χρόνο στέλνοντάς του τα παράπονά τους. Τις σχετικές προτάσεις του ο Συνήγορος προσπαθεί να τεκµηριώσει µε στοιχεία αξιόπιστα, που έχει κατά το παρελθόν αντλήσει ο ίδιος µε επιτόπιες επισκέψεις και ελέγχους στα σωφρονιστικά καταστήµατα. Τους ελέγχους αυτούς αυτονόητα δικαιούται (και υποχρεούται) να διενεργεί ο Συνήγορος, καθώς τα σωφρονιστικά καταστήµατα αποτελούν διοικητικές µονάδες του Υπουργείου ∆ικαιοσύνης. Στο πλαίσιο αυτό µάλιστα, προ δύο ετών επισκέφθηκε τη φυλακή Μαλανδρίνου και έθεσε εγγράφως υπόψη των αρµοδίων υπηρεσιών τις διαπιστώσεις του, επισηµαίνοντας µε έµφαση, ήδη από τότε, τις εστίες των βασικών προβληµάτων που κατέληξαν στις πρόσφατες αναταραχές.

ΙV. ∆υστυχώς, αντί να επιδιώκουν τη συνεργασία µαζί του, οι αρµόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου ∆ικαιοσύνης φαίνεται πως αντιλαµβάνονται τον Συνήγορο του Πολίτη µάλλον ως αντίπαλο και παράγοντα διαταραχής της εύρυθµης λειτουργίας των σωφρονιστικών καταστηµάτων, παρά ως ανεξάρτητο και αµερόληπτο παράγοντα βελτίωσης του σωφρονιστικού συστήµατος. Έτσι όµως :

- Παρά τα διεθνώς κρατούντα,
- Παρά τη σχετική Γνωµοδότηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου,
- Κυρίως όµως, παρά τον νόµο,


τα τελευταία δύο χρόνια το Υπουργείο ∆ικαιοσύνης αρνείται επίµονα να επιτρέψει την πρόσβαση του Συνηγόρου του Πολίτη στις φυλακές της χώρας, εκλαµβάνοντας το εν γένει σωφρονιστικό σύστηµα ως έναν κόσµο στεγανό, αποκλεισµένο από κάθε συνταγµατική µέριµνα και προστασία, µε συνέπεια :

Α) Οι µεν φυλακισµένοι να στερούνται τη δυνατότητα της άµεσης επαφής µε µια ανεξάρτητη αρχή ταγµένη από το ίδιο το Σύνταγµα για την προάσπισή των δικαιωµάτων τους,

Β) Η δε ηγεσία του Υπουργείου ∆ικαιοσύνης να απεµπολεί τη δυνατότητα να διακριβώνει, µέσω µιας αµερόληπτης ανεξάρτητης αρχής, τα καθηµερινά προβλήµατα των φυλακών και τη βασιµότητα των καταγγελιών που διατυπώνουν οι φυλακισµένοι.

Η δηµοσιότητα και ο κοινωνικός έλεγχος της λειτουργίας του σωφρονιστικού συστήµατος, η προστασία των δικαιωµάτων των φυλακισµένων, τα οποία εγγυάται η πρόσβαση στις φυλακές ενός ανεξάρτητου φορέα ελέγχου, δεν είναι βεβαίως πανάκεια για τα προβλήµατα που αντιµετωπίζει το σωφρονιστικό σύστηµα. Αποτελούν όµως απαράκαµπτη προϋπόθεση κάθε σοβαρής προσπάθειας αναµόρφωσής του στην κατεύθυνση της βέλτιστης εφαρµογής αρχών που κατοχυρώνει το πολίτευµά µας, αλλά και, όπως γίνεται διεθνώς δεκτό, παράγοντα πρόληψης των βασανιστηρίων και της διαφθοράς. Γι’ αυτό και ελπίζω ότι τα πρόσφατα γεγονότα στις φυλακές της χώρας θα αποτελέσουν το έναυσµα όχι µόνον σοβαρού προβληµατισµού, αλλά και θαρραλέων πρωτοβουλιών για την αναζήτηση των αιτίων των προβληµάτων και κυρίως για την αντιµετώπισή τους µε θεσµικά µέσα, που θα µειώσουν την αναγκαιότητα του εγκλεισµού.

Σε αυτή την βάση ο Συνήγορος του Πολίτη καλεί ακόµη µια φορά το Υπουργείο ∆ικαιοσύνης σε συνεργασία µαζί του, στο πλαίσιο των ορισµών του Συντάγµατος, των νόµων και της διεθνούς νοµοθεσίας για την προστασία των δικαιωµάτων του ανθρώπου.

Γιώργος Β. Καµίνης
Συνήγορος του Πολίτη


http://www.synigoros.gr/docs/anakoinwsi.pdf

ΑΡΧΕΙΟ