Κυριακή, 11 Μαρτίου 2007

Ένα «έγκλημα» στο αναμορφωτήριο

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Κυριακή 11 Μαρτίου 2007


Της ΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΠΑ ΣΟΥΛΟΥΝΙΑ Φωτ.: ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΙΑΤΣΗΣ

«Το μέρος όπου μεγαλώσαμε και έχουνε μείνει μέσα οι ψυχές μας... είναι ανοιχτό, οι ζωές μας που είναι γραμμένες στα χαρτιά βρίσκονται στο πάτωμα... κάντε κάτι να σωθούν, πέρασαν πολλοί άνθρωποι από εκεί!».


Λεζάντα φωτογραφίας 1: Η είσοδος του παλαιού Αναμορφωτηρίου με το κεντρικό κτίριο και το εκκλησάκι.

Τα λόγια της Ανθής σε παγώνουν. Πολλά από τα τρυφερά της χρόνια τα έζησε στο αναμορφωτήριο θηλέων του Παπάγου: «Τελούσε εν κινδύνω» όπως μας είπε. Αιτία, η διαλυμένη της οικογένεια. Έφυγε από εκεί 18 χρόνων. Η ψυχή της, όμως, είναι ακόμη «κολλημένη» στα δύσκολα χρόνια του εγκλεισμού. Επιστρέφει ακόμη εκεί. «Ιδρυματισμός» εξηγούν οι ειδικοί. Στα κουφάρια των κτιρίων αναγνωρίζει το σπίτι της, αισθάνεται ασφαλής!

Δέκα χρόνια πέρασαν από το '97 που το υπουργείο Δικαιοσύνης αποφάσισε να σφραγίσει για οικονομικούς λόγους το αναμορφωτήριο.

Λεζάντα φωτογραφιών 2 – 3: Παιδικά βιβλία και ρούχα πεταμένα παντού.

Ένοχα μυστικά

Όλο αυτό το διάστημα παρέμεινε όχι μόνο αναξιοποίητο, αλλά βάρβαρα εγκαταλελειμμένο, παρά την τελευταία υπόσχεση του υπουργού για τη δημιουργία κέντρου υποδοχής ανηλίκων.

Πολλά τα ένοχα μυστικά που κρύβουν αυτοί οι ψηλοί τοίχοι των «παιδικών φυλακών», που πεισματικά ακόμη στέκουν όρθιοι. Μυστικά μιας πολιτείας που κρατούσε μικρά παιδιά ομήρους μακριά από την κοινωνία.

**Η σιδερένια πράσινη πόρτα ανοίγει τρίζοντας. Ένα σκληρό «βλέμμα» από δύο ζωγραφισμένα μάτια στον τοίχο ήταν το καλωσόρισμα! Τα κτίρια θλιβερά, σχεδόν σε τρομάζουν. Είκοσι πέντε στρέμματα γεμάτα με απολιθωμένα πεσμένα δένδρα.

**Σπρώχνουμε τη μισάνοικτη πόρτα στο εκκλησάκι.

Ο Άγιος Νεκτάριος στο πάτωμα, τα θεία στο ιερό αναποδογυρισμένα. Σκοντάφτουμε στην καμπάνα και ανακαλύπτουμε το «καθολικό», το βιβλίο με όλα τα οικονομικά στοιχεία του ιδρύματος.

**Φθάνουμε στο κεντρικό κτίριο. Σε αυτό κάποτε τα κορίτσια με την καθοδήγηση των παιδονόμων μάθαιναν ραπτική, κομμωτική, παίζαν θέατρο, τρώγαν, κοιμούνταν, έκλαιγαν, υπέφεραν...

**Αντικρίζουμε εικόνες που μας γεμίζουν θυμό, ξεχαρβαλωμένα έπιπλα, κρεβάτια, σωροί από ρούχα, κεντήματα, σημειώματα.

Μας αγρίεψε η καμένη κούκλα ραπτικής στο πάτωμα: φάνταζε σαν καμένος άνθρωπος. Ατελείωτα τα ξεσκισμένα βιβλία γύρω από τα άδεια θρανία, οι παιδικοί τους τίτλοι πληγώνουν. Ειρωνεία: Το βιβλίο της πατριδογνωσίας ήταν ακέραιο.

Λεζάντα φωτογραφίας 4: Η ανατριχιαστική καμένη κούκλα για τα μαθήματα ραπτικής.

**Στους ρημαγμένους τοίχους ακόμη διαβάζονται τα λόγια των κοριτσιών: «Δεν έχουμε περιθώρια για δισταγμούς, κάθε δισταγμός σημαίνει καταστροφή, θέλουμε ένα κόσμο καλύτερο και τον θέλουμε... τώρα!!!».

Λεζάντα φωτογραφίας 5: Άδειος θάλαμος που κάποτε φιλοξενούσε παραβατικά κορίτσια. Μένουν μόνο οι σιδεριές στο παράθυρο.

**Ψάχνοντας βρίσκουμε ένα κιτρινισμένο ημερολόγιο. 13 Φεβρουαρίου του '80 «Μονότονες ημέρες. Χωρίς νόημα. Εδώ μέσα μουχλιάζει το μυαλό. θέλω να βγω έξω να περπατήσω στους δρόμους. Όλους τους βλέπω σαν σάρκα ίδιους... γυμνούς. Κάθε βράδυ ο θόρυβος από τις κλειδαριές με τρελαίνει. Θέλω να κάνω όνειρα. Θα αντισταθώ, δεν θα κάνω τη δυστυχία μου πανό. Πρέπει να προχωρήσω...».

Λεζάντα φωτογραφίας 6: Ντοσιέ με προσωπικά δεδομένα ανηλίκων στο κεντρικό κτίριο.

**Σπρώχνουμε μια πόρτα. Αλίμονο, αντικρίζουμε μια ιστορική βιαιότητα. Ιστορίες παιδιών που έζησαν, πόνεσαν, άφησαν τις μνήμες τους εκεί μέσα εκτεθειμένες χωρίς κανένα σεβασμό, σκορπισμένες, τσαλαπατημένες στο πάτωμα. Αρχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης, ταυτότητες, τηλέφωνα, φωτογραφίες, ονόματα δικηγόρων, αμέτρητοι φάκελοι με στοιχεία και περιγραφές. Εκθέσεις ψυχολόγων, παιδονόμων. Προσωπικά δεδομένα είκοσι χρόνων. Ο χρόνος χάθηκε. Όλα θυμίζουν βομβαρδισμένη Ελλάδα...

«Εξευτελισμός»

Λεζάντα φωτογραφίας 7: Βιβλιοθήκη με φακέλους στο υπόγειο.

Κάποτε ήταν ρητές οι εντολές του υπουργείου Δικαιοσύνης: «Τα εν αναμορφωτηρίω μη εν Δήμω». Σήμερα τόσα στοιχεία στα χέρια μας, γυμνά στα μάτια μας.

**Για να προχωρήσουμε πατάμε έγγραφα, ψάχνουμε, διαβάζουμε, προσπαθούμε να καταλάβουμε πώς γίνεται να συνεχίζεται ο ιστορικός αυτός «βιασμός» μετά τον αποσωφρονισμό! « ΗΣ. Κ. μπήκε στο ίδρυμα στις 19/8/79, ήταν αδύνατο να προσαρμοσθεί στην προγραμματισμένη ζωή του ιδρύματος, να παρακολουθήσει την στοιχειώδη εκπαίδευση. Έχει εξελιχθεί σε ψυχοπαθητική προσωπικότητα, σε ένα ιδρυματικό παιδί». Αμέτρητοι οι φάκελοι που κρύβουν πονεμένες ιστορίες!

**Οι απρόσμενες φωνές μάς τρομάζουν, όλα φαντάζουν εξωπραγματικά.. Επιτέλους, κάποια δωμάτια είναι χρήσιμα. Κάποιοι άστεγοι βρήκαν μόνοι τους στέγη: «Εδώ και χρόνια κανείς δεν μας ενόχλησε». Μάλιστα αναφέρουν ότι κατά καιρούς επιστρέφουν και μένουν κορίτσια του ιδρύματος: «Φοβούνται να ζήσουν έξω».

**Με βαριά καρδιά φθάνουμε στο κτίριο της διοίκησης. Η ίδια ξεχαρβαλωμένη Ελλάδα! Μόνο που τα αρχεία αντί να είναι στο πάτωμα βρίσκονται ακόμη στις βιβλιοθήκες παρέα με τα σκιάχτρα από τα θεατρικά δρώμενα των παιδιών.

Λεζάντα φωτογραφίας 8. Έγγραφο του υπουργείου Δικαιοσύνης.

Η Ανθή μονολογεί: «Η οικογένειά μου με σκότωνε, η πατρίδα μου δεν με προστάτεψε ποτέ! Τι θα απογίνουν οι μνήμες μας; Τι κράτος είναι αυτό που καταπατά τους νόμους του; Πώς ο πολιτικός κόσμος της χώρας σηκώνει αυτόν τον εξευτελισμό;».

Πώς να βρούμε απάντηση; Παρηγοριά ο ήλιος που γλιστρά από το παράθυρο και η αμυγδαλιά που πρόωρα ανθίζει...

rpsoul@enet.gr

http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=11.03.2007,id=56104932


Παρέμβαση της Αρχής Προστασίας

Της ΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΠΑ ΣΟΥΛΟΥΝΙΑ Φωτ.: ΧΡΗΣΤΟΣ ΛΙΑΤΣΗΣ

Την άμεση αντίδραση της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων προκάλεσε το ρεπορτάζ της «Κυριακάτικης».

Λεζάντα φωτογραφίας: Βιβλία ψυχολόγων μέσα σε σκουπίδια.

- Ο πρόεδρός της, Δημήτρης Γουργουράκης, στον οποίο παρουσιάσαμε φωτογραφικό υλικό και προσωπικά δεδομένα από φακέλους ανηλίκων, έμεινε εμβρόντητος από την πρωτοφανή κατάσταση στην οποία βρίσκεται το αρχείο του αναμορφωτηρίου και έδωσε εντολή σε 4 ελεγκτές να πραγματοποιήσουν, την περασμένη Πέμπτη, άμεση «αυτοψία» και να συντάξουν πόρισμα. Οι ίδιοι οι ελεγκτές μάς έλεγαν ότι από συστάσεως της Αρχής είναι η πρώτη φορά που βλέπουν τέτοιας έκτασης εγκατάλειψη αρχείων υπηρεσίας του Δημοσίου με τόσα κρίσιμα προσωπικά δεδομένα.

Ποινικά κολάσιμη πράξη χαρακτηρίζει η επίκουρος καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου Λίλιαν Μήτρου, ειδικευμένη σε θέματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, την αντιμετώπιση αυτών των αρχείων. Όπως δήλωσε στην «Κ.Ε.»:

«Περιπτώσεις όπως αυτή που περιγράφεται (δηλ. της εγκατάλειψης αρχείων με ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα σε κοινή θέα και πρόσβαση) είναι μεν ακραίες πλην όμως ενδεικτικές μιας -ίσως γενικευμένης- αντίληψης για την αντιμετώπιση των προσωπικών πληροφοριών. Δέκα χρόνια πλέον μετά την ψήφιση του ν. 2.472/97 για την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, αρκετοί υπεύθυνοι επεξεργασίας, μεταξύ των οποίων και δημόσιες υπηρεσίες, φαίνεται να αγνοούν βασικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τη νομοθεσία.

»Μια τέτοια υποχρέωση αφορά τη διασφάλιση του απορρήτου της επεξεργασίας. Αφορά τη λήψη μέτρων, ώστε να αποτρέπεται η τυχαία ή εσκεμμένη απώλεια των δεδομένων, η καταστροφή τους ή η έκθεσή τους σε πρόσωπα που δεν δικαιούνται να έχουν γνώση αυτών. Οι υποχρεώσεις αυτές εξακολουθούν να υφίστανται, και ίσως κατά μείζονα λόγο, όταν τα αρχεία παύουν να χρησιμοποιούνται. Πόσω μάλλον όταν αυτά τα αρχεία περιέχουν δεδομένα όπως ποινικές καταδίκες, μέτρα ασφαλείας ή δεδομένα που σχετίζονται με την κοινωνική πρόνοια, τα οποία ο νομοθέτης κατατάσσει στα ευαίσθητα και τα περιβάλλει με ιδιαίτερες εγγυήσεις, ακριβώς γιατί η αποκάλυψη ή η κοινοποίησή τους εκθέτει τους ανθρώπους σε συνεχή κοινωνικό στιγματισμό. Είναι προφανές ότι οι επιταγές και οι απαγορεύσεις του νόμου δεν χρησιμεύουν, εάν δεν μετουσιώνονται σε συγκεκριμένες, σύννομες διοικητικές πρακτικές και, σε τελική ανάλυση, εάν δεν επικρατεί μια αντίστοιχη κουλτούρα σεβασμού των ανθρώπων και των δικαιωμάτων τους. Τέλος, ίσως αξίζει να επισημάνουμε ότι αυτή η "αβάσταχτη ελαφρότητα" ως προς την αντιμετώπιση τέτοιων αρχείων αξιολογείται από τον νομοθέτη ως ποινικά κολάσιμη συμπεριφορά!»

http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=11.03.2007,id=70483300


Έφηβοι, άτακτοι και χωρίς στέγη

Της ΡΟΥΛΑΣ ΠΑΠΠΑ - ΣΟΥΛΟΥΝΙΑ


Τα αναμορφωτικά ιδρύματα δημιουργήθηκαν μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο με σκοπό την «επαναδιαπαιδαγώγηση» των παραπτωματικών ανηλίκων. Το 1940 ειδικός νόμος (2724) όρισε τα «περί λειτουργίας των αναμορφωτικών καταστημάτων ανηλίκων». Σε αυτά τοποθετούνταν ανήλικοι 12-18 ετών σε ημιελεύθερη διαβίωση στο πλαίσιο αναμορφωτικού μέτρου (όχι ποινής) όταν ο ανήλικος βρισκόταν σε «ηθικό κίνδυνο» με απόφαση του υπουργείου Δικαιοσύνης ή δικαστηρίου.

* Το 1976 μετονομάστηκαν σε «ιδρύματα αγωγής». Λειτούργησαν 3 τέτοια ιδρύματα, δύο για αγόρια (Κορυδαλλός - Βόλος) και ένα για κορίτσια (Αμπελόκηποι). Το αναμορφωτήριο θηλέων μεταστεγάστηκε τη δεκαετία του '80 στο κτίριο όπου στεγάζονταν μέχρι τότε νοσοκομειακοί κρατούμενοι στου Παπάγου.

* Στις δεκαετίες 1950-70 στα ιδρύματα φιλοξενούνταν πολλές εκατοντάδες ανηλίκων, ενώ στο τέλος του 20ού αιώνα τα παιδιά των ιδρυμάτων αγωγής δεν ξεπερνούσαν τα 50.

* Τον Ιούλιο του 1997, ύστερα από μακρά περίοδο αμφισβήτησης της αποτελεσματικότητάς τους, το υπουργείο Δικαιοσύνης αποφάσισε το κλείσιμο των ιδρυμάτων Κορυδαλλού και Παπάγου (Π.Δ. 180/97). Παράλληλα προωθήθηκε η επεξεργασία νέου νομοσχεδίου για την ίδρυση «Μονάδων Μέριμνας Ανηλίκων», στις οποίες θα περιλαμβάνονταν στέγες φιλοξενίας, θεραπευτικές μονάδες και μονάδες αποκατάστασης νέων. Το νομοσχέδιο αυτό, αν και δόθηκε στη δημοσιότητα το 2003, δεν κατατέθηκε ποτέ στη Βουλή.

* Αποτέλεσμα είναι να υπάρχει ένα σημαντικό θεσμικό κενό σχετικά με την εφαρμογή του προβλεπόμενου αναμορφωτικού μέτρου της τοποθέτησης σε ίδρυμα αγωγής. Ο Γ. Μόσχος, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, μας εξήγησε:

«Σήμερα, ανήλικοι με παραβατική συμπεριφορά, στους οποίους δεν επιβάλλονται σωφρονιστικά μέτρα, αλλά που χρειάζεται να απομακρυνθούν από το οικογενειακό τους περιβάλλον, είτε τοποθετούνται στο ίδρυμα αγωγής Βόλου (αγόρια), είτε αναγκαστικά παραπέμπονται σε προνοιακά ιδρύματα, που δεν έχουν ειδική οργάνωση και στελέχωση για να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες των παιδιών αυτών. Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη έμφασης στα εξωιδρυματικά αναμορφωτικά μέτρα και λειτουργίας ειδικευμένων μικρών στεγών φιλοξενίας και φροντίδας για εφήβους με παραβατική συμπεριφορά και ακατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον».

http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=11.03.2007,id=78365412


Τα αδικαίωτα δικαιώματα των ανηλίκων

Της ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΠΟΥΤΟΥ*


Πριν από δέκα χρόνια, το 1997, τα ιδρύματα αγωγής ανηλίκων -τέως αναμορφωτικά καταστήματα- αρρένων Κορυδαλλού και θηλέων Παπάγου κλείνουν μπροστά στη χρεοκοπία να πετύχουν τους στόχους της αγωγής αλλά και στην κατακραυγή της κοινωνίας για τον τρόπο αναπαραγωγής του αποκλεισμού και περιθωριοποίησης των ανηλίκων.

* Στο ίδρυμα θηλέων Παπάγου η φιλοξενία-κράτηση των ανηλίκων αφορούσε περιπτώσεις κοριτσιών που ενώ δεν είχαν διαπράξει κανενός είδους αδίκημα εν τούτοις, κυρίως με εισαγγελικές παραγγελίες, οδηγούνταν εκεί με σκοπό την προστασία τους από κίνδυνο.

* Οι τραγικές προσωπικές εμπειρίες έβρισκαν την πρόταση της πολιτείας που στο όνομα της προστασίας ενοχοποιούσε, περιθωριοποιούσε και απέκλειε από την αξιοπρέπεια και τον αυτοσεβασμό έφηβες που δεν είχαν κάνει τίποτα, ενώ είχαν υποστεί πολλά.

Στη δεκαετία που μεσολάβησε όλοι οι υπουργοί Δικαιοσύνης ανακοίνωσαν τη δημιουργία του Δικτύου των Μονάδων Μέριμνας Ανηλίκων, που με σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να απαντήσουν στις ανάγκες και τα αιτήματα των δυσκολεμένων και δύσκολων ανηλίκων.

Το κενό και το έλλειμμα που έχει δημιουργηθεί όμως, καθώς οι δομές παιδικής προστασίας στον προνοιακό τομέα είναι ανεπαρκείς και ανίκανες να δεχτούν έφηβα κορίτσια που μπορεί να έχουν εμπειρίες που δεν μπορούν να διαχειριστούν, έχει αφήσει ανήλικα κορίτσια στο έλεος της τύχης τους, στη βία της οικογένειας, στην κοινωνική απόρριψη, στο δρόμο και κάποιες φορές στη φυλακή.

* Οι δυνατότητες και οι ευκαιρίες που συνταγματικά εγγυάται η πολιτεία για την ανάπτυξη των ανήλικων πολιτών της καταλήγουν για τους ανήλικους συχνά να είναι φαντασιακές κατασκευές μπροστά στην πραγματικότητα, που σήμερα μεταφράζεται συχνά σε καταπάτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων των ανηλίκων με πρωταγωνιστή την ίδια.

* Είναι απαράδεκτο και ενάντια σε κάθε μορφή δικαίου και αρχή κοινωνικής πολιτικής η πολιτεία να εκθέτει σε κίνδυνο ανηλίκους με την απουσία της και επιπρόσθετα να εκθέτει προσωπικά δεδομένα ανηλίκων με την ανευθυνότητά της. Είναι ενάντια σε κάθε αρχή δημοκρατίας και προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων η κατάντια της ελληνικής περίπτωσης, τόσο στο προνοιακό όσο και στο σωφρονιστικό σύστημα για τους ανήλικους.

* Τα ιδρύματα αγωγής με τη μορφή που λειτούργησαν μέχρι σήμερα δεν έχουν θέση στην κοινωνία μας.

Αντίθετα, θέση έχουν υπηρεσίες νεανικής υποστήριξης και δραστηριοποίησης, ουσιαστικής ενίσχυσης της εκπαιδευτικής εμπειρίας και προοπτικής, φιλοξενίας για όσους δεν διαθέτουν κατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον, ενώ παράλληλα χρειάζεται πολυεπίπεδη στήριξη της ευάλωτης οικογένειας, ώστε να μπορεί να φέρει σε πέρας την κοινωνική της αποστολή απέναντι στα νεότερα μέλη της.

* Τα υπουργεία Δικαιοσύνης και Υγείας - Κοινωνικής Αλληλεγγύης έχουν καθυστερήσει πολύ να επεξεργασθούν θεσμικά πλαίσια και εφαρμογές, να αξιοποιήσουν υπηρεσίες της Κοινότητας και πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών και να επενδύσουν σε ανθρώπινους και υλικούς πόρους ώστε να απευθύνουν στους ανηλίκους που δυσκολεύονται και βιώνουν τη σύγκρουση, προτάσεις ουσιαστικής φροντίδας. Να τους δώσουν τις ευκαιρίες εκπαίδευσης, επικοινωνίας και αναγνώρισης που στερήθηκαν, και να βοηθήσουν στην πραγμάτωση του δικαιώματός τους για ισότιμη κοινωνική συμμετοχή.

* Η ΑΡΣΙΣ από το 1992 επιχειρεί να συμβάλει στην επεξεργασία και πρόταση διαφορετικών πρακτικών αντιμετώπισης του νεανικού κοινωνικού αποκλεισμού και της παραβατικότητας, δίνοντας έμφαση στην ενδυνάμωση, την εμπιστοσύνη, τη συλλογικότητα, το σεβασμό της προσωπικότητας και την ενίσχυση της προσωπικής αξίας των νέων.

* Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΤΟΥ είναι ιδρυτικό μέλος της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης «ΑΡΣΙΣ».

http://www.enet.gr/online/online_text/c=112,dt=11.03.2007,id=84027492

ΑΡΧΕΙΟ